Heemkundevereniging Gl - Sjakel maart 2000
 
 


De Sjakel
Maart 2000

Geulle in vroeger tijden
19. Wonen en werken 2.

Zoals we in de vorige aflevering zagen vestigden zich de eerste bewoners op de hoger gelegen terrasgronden dicht langs de Maas. Ook in ons dorp zullen de eerste primitieve huizen op de hogere plaatsen van de winterbedding van de rivier zijn gebouwd. Het vervoer via de Maas was indertijd erg belangrijk. Daaruit volgt dat men toen hier naast landbouwers ook handelaren had. Men neemt aan dat de boeren heel vroeger aan akkerbouw en veeteelt deden, waarbij de stalmest naar de akkers ging. Naast stalmest gebruikte men ook bosbladeren, graszoden en mergel als bemesting. Ook moesten steeds meer bossen plaats maken voor akkers en weidegronden.

Tijdens de regering van keizer Karel de Grote (768-814) was landbouw het belangrijkste middel van bestaan. Dit gebeurde veelal via het hofstelsel. Dat wil zeggen dat de landbouw via grote hoven centraal werd geregeld. Hoven waren indertijd koninklijke landgoederen of paltsen en ook grote herenboerderijën.

De hof waarop de grootgrondbezitter of diens plaatsvervanger woonde, diende als bestuurlijk centrum. Op zo een hof werkten ook o.a. smeden, metselaars, wagenmakers, bakkers en brouwers. In onze Maasstreek lagen hoven of paltsen te Maastricht, Meerssen, Elsloo en Born. Het is onbekend of onze verre voorouders uit Geulle indertijd voor de hoven van bijv. Meerssen of Elsloo hebben gewerkt. Bij het hofstelsel werd het land van de hof in tweeën gesplitst. Een deel het vroon- of domeinland werd uitgebaat t.b.v. de grootgrondbezitter.

Het resterende deel werd verdeeld onder de horigen. Deze konden zo ook in hun eigen levensonderhoud voorzien. De landbouwproducten die niet op de hof zelf werden geconsumeerd werden tussen de hoven uitgewisseld. Wat er dan nog overbleef werd op de "vrije" markten, zoals bijv. in Maastricht verkocht. Door de geleidelijke groei van de plattelandseconomie kon zich ook het stedelijk leven ontwikkelen. Ten tijde van Karel de Grote bracht de landbouw nog niet zo veel op. Daarom liet hij op de koninklijke landgoederen of paltsen modelboerderijen bouwen. Daar leerden de boeren nieuwe landbouwwerktuigen kennen en hoe ze akkers het beste konden bewerken. Karel voerde ook het drieslagstelsel in wat een betere manier van zaaien en oogsten was. Voorheen werd jaar na jaar het ene gewas na het andere verbouwd totdat de grond uitgeput was. Nu bleef een deel van de grond altijd weiland, het andere deel werd akkerland. Dat akkerland moest eens per 3 jaar braak blijven liggen. Ook liet Karel de Grote proeven doen met nieuwe gewassen en verbeterde de veestapel.

Reeds voor het jaar 1000 werden vele kloosters en abdijën gesticht. Deze kregen vaak grote stukken landbouwgrond geschonken van bijv. koningen of edelen. Rond deze kloostercentra was het goed wonen. Vaak groeiden een heel dorp rond zo een klooster of abdij. De kloostermonniken ontgonnen de woeste gronden, rooiden de bossen en legden nieuwe wegen aan. Enkele van deze "agrarische" kloosterorden waren/zijn: de Benedictijnen, de Norbertijnen en de Cisterciënzers of Trappisten. Voor zover mij bekend is, waren er toendertijd in Geulle geen van deze kloosters gevestigd.

In de volgende aflevering wil iets vertellen over "de tienden" in Geulle. Dit was een soort belasting, waarvan de opbrengst bestemd was voor de parochie en voor de plaatselijke armen.

Archi(e) Varis.

Literatuur:
  • 1. Limburgs Verleden. Deel 1+2. (1976)
  • 2. Waar de brede stoom der Maas. (1972)
  • 3. Uit Geul's verleden. (1926)
  • 4. Meerssen, impressies uit het rijke verleden van een jonge gemeente. (1994)



Geulle 50 jaar geleden...................
Maart 1950.

  • Deze maand herdacht de Heer J.Bollen het feit dat hij 25 jaar geleden zijn aannemersbedrijf vestigde. De heer G.Willems vierde zijn jubileum als meesterknecht in de timmerfabriek van de fa. Bollen.
  • Uit welingelichte bron werd vernomen dat Andrè van Kan begin april ingescheept zal worden voor de terugreis naar huis. Ook zal v.d.Akker in de maand april ingescheept worden.
  • De N.S. heeft een verzoek ingediend bij de gemeenteraad om tussen 21.00 en 06.00 uur de overweg te mogen sluiten. De gemeenteraad kon hieraan echter niet tegemoet komen. De gemeenteraad keurde een loonsverhoging van 5% goed voor het gemeentepersoneel.
  • Tijdens de vergadering van het groene Kruis deed zich een verrassing voor bij de bestuursverkiezing. Volgens het rooster van aftreden waren aan de beurt de heren: Winteraecken, Stijnen en Jan Dekkers. Deze heren stelden zich weer herkiesbaar. Als nieuwe kandidaten werden gesteld de heren: H.Sassen, J.Zeegers en J.Bergholz.
  • Bij de eerste verkiezing werden gekozen de heren Jan Dekkers en H.Sassen. De heren Winteraecken, Stijnen en Bergholz kregen niet de vereiste meerderheid. Voor een herstemming tussen Zeegers en Winteraecken bedankte zich deze laatste. Bij meerderheid van stemmen tussen Zeegers en Bergholz werd eerstgenoemde gekozen. Uit het resultaat van deze stemming viel op te maken dat de meerderheid der aanwezigen zich niet kon verenigen met de plannen van het bestuur tot vestiging van een nieuw Consultatiebureau te Hulsen. Het bestuur is van mening dat een nieuw bureau dient te komen in het centrum van Geulle en dat is dan ook de reden dat men het bureau op de berg niet meer in stand hoeft te houden. In financieel opzicht is het ook niet te verantwoorden om 2 bureaus te handhaven. Een paar dagen later is het bestuur, met uitzondering van de heren Sassen en Zeegers, afgetreden. Een nieuwe vergadering is gepland op 30 april a.s.>

Hein Peters.




Vergaete herinneringe.

In den aorlog moos te altied ö gries persoonsbewies bie dich höbbe. Este dat neet bie dich hauws woorste es ongerduuker besjouwd en op transsport gezat. Op tat persoonsbewies zaot ein foto en den aafdrök van dienen doem.

Eederei hauw ön stamkaart van de distribusiedeens. Mèt tie stamkaart kôsjste brwoid, mèlk, vleisj, sôkker, en allerlei anger laevesmiddele kriege. Zwoigauw es ei produk sjaars waor vloog öt op te bông. En vöäl dinger woore sjaars umdat de Pruusje alles wat ze kôsjste gebruuke nao de Heimat sleipde. öt waor ouch nog zwoi tatste op eine bông dèks niks kôsj kriege of hiël slech spul. Tekstiel, sjoon en fietsban waore bienao neet te kriege. De zwarthandel is doe gebaore.

Dao waor van alles te kriege mèh bienao onbetaalbaar. ö toebaksbunneke waor geld waert en önne fietseband kreegste bie hwoige oetzunderering nao ö hauf jaor wachte of langer pas toegeweeze esste kôsj aantuine tatste neet te zônger kosj. Dao kaome väöl surregaate. Inplaats van toebak roukdeste gedrwuögde hègkeblaar, brannetele, klië of rebarberblaar. Inplaats van koffie rwuösterde ze kaore op ön plaat of me drônk kemilletee, eulenteulbloome of lèngebloesem. Dao woor van alles oetgevônge.

Mè öt laeve woor neet gooijekouper, mèh väöl soberder en öt aantal boterhamme woor auch minder en vleisj zaogste haos neet behalve este zellef kôsj slagte. Mè dan moosjte ouch zuinig zeen, want de moosj de vleisjbônne inlevere. Aan ö paar sjoon waor haos neet aan te kômme.

Zwoi moosj ich op de slôffe van de noonk, die ö paar maote te grwoit waore, nao de sjwoil. Mie auwdste zuster waor geknip veur de ruilhandel. Die kôsj waal ins aan önne lap stof komme um ei paar hummes of ö klèdsje van te maake.

De luu haolde bie de boere stikkem kaolzaod um aolie van te maake. Mèt ö handmeuleke woor dröppelke veur dröppelke droet gepaes. Ouch woor kaore of terf stikkem bie de boere gehaold en stikkem nao de meulenaer gebrach. Mèh de kèntrol waor hiël sjerrep en de boetes hwoig. Noe kènne veer os mekans neet veurstèlle wie veer toch nog gezônd door de aorlog gekomme zin. Èlein de grwoite hoeshauwes wiste wat echte hônger en ermoot waor. Es veer noe get wille höbbe gaon veer gewoon nao de winkel, woi de rèkke zwoi vol ligke, dat veer meute höbbe mèt oetzeuke. Doe waore de meiste rèkke laeg en laog waal nog get ônger de twoinbank of in de kelder.

De verduustering waor streng. Doa maogde niks van leech oetsjiene. De vinstere mooste mèt pepier verduursterd waere. Ouch de autolampe maogde mèr ö klei horizentaal streepke leech doorlaote en ouch de fietslampeköp woore mèt zwart pepier toegeplek. ö hiël klei streepke leech moch nao ônger sjiene, sjus wie bie de straotlampe. Zaklampe en batteriekes waore neet te kriege, waal kniepkatte. Dat waore klein handdienamookes mèt ö hendelke woiste doorloupend op moos duuje wolste ö bitsje leeg höbbe.

Al vreug in den aovend begôsj de spertied. Dan maogdesste neet mië op te straot kômme. Hasste get lang geplenk of gekaart dan leepste de kans um nao Vug gestuurd te waere en dat gebäörde ech. Väöl luu die geine kelder hauwe boede zich kort bie öt hoes önne sjoelkelder. Zwoigauw es vleegmechiene in buurt kaome en de lochafwaer begôsj te knettere of leechböl in de loch hinge moosj eederei ö good heenkômme zeuke.Gereigeld gebäörde dat, veural snachs. Van röstig slaope kaom neet väöl mië. In de sjwoil moosjte de kènger ônger de banke kroepe. Dan veuldeste den angs van die errem duvelkes. Doe waorste geinen daag zeker van die laeve. De baedes en haopdes mèr datste den aorlog euverlaeve zouws. Doe kosjste de luu baeje. Neet ellein in de kèrrek mèh ouch in hoes en de sjoelkelders. Op öt lès van den aorlog haste dan ouch nog de razzia's.

Dan Kaome de Pruusje mèt überfallwages de straot aafzètte, op zeuk nao mansluu. In de duitsje febrikke hauwe ze dwangarbeiders nwuödich, umdat hun mansluu aan de fronten nwuödich waore. En die haolde ze zich leefs snachs. Dan hollep gei persoonsbewies of ausweis. Ze pakde eederei dae ze vange kôsjste. In Midde-Limburg vinge ze de mansluu op es ze oet de kèrrek kaome. Ze umsingelde de kèrrek veurdat de mès oet waor. Mèt honderde tegeliek woore die onmiddelik nao öt pruusjes aafgeveurd. Veer kènne oos dat neet mië veurstèlle, wat tat veur de achterblievers beteikende. Die hauwe mesjiens aeveväöl leid este aafgeveurde. Zouwe ze die nog oiwts trök zeen? Die woore in öt pruusjes op te gevaorlikke plaatse ingezat. Es tan de bômmewerpers met honderde tögeliek euvervlooge, dan vreisde mè veur öt errigste. In dae tied dörfdeste ouch neet op reis te gaon. De treine woore besjaote of gebomberdeerd. Zellèfs nao Mestreech gaon waor gevaorlik. Ze kôsjste dich zwoi mètpakke of ze naome dich zwoi mèr de fiets aaf. Dat deege veural de N.S.B.ers bie de Maasbrök. Diene fiets waor doe aeve kosbaar es noe dienen ooto. En toch moosj ich eeder waek nao de lès. En eedere kiër waor ich blie es ich saoves weer veilig bie ôs waor. Sôndes bleefste zwoi väöl mäögelik in öt dörrep. Veer wandelde met anger kameraote door de bosj van Bung tot Aelse. En veer keeke altied mèr of gein pruusje in de buurt waore. Den angs zaot ter good in, daag en nach.

Angs veur de laeve en angs veur de vrieheid. Mèr de liërdes ouch daomèt te laeve. De waors joonk, mèh naoms toch gein onnwuödige risico`s. Dat deege angere waal. Die pleegde aanslaeg op ten iezerwaeg, euverveele gemeintehoezer veur stamkaarte en persoonsbewieze veur ongerduukers. Want die moosjte ouch aete um in laeve te blieve. Dao hwuördeste waal ins euver praote. Dao haste grwoite bewôndering veur en ouch veur de luu die hun hollepe en dao hiël get mèt riskeerde.

Veur eederrei waor de bezètting eine vreisjelikken tied. En wie lang zou dae doere? In Èngeland hauwe ze good praote. Die zagte: Eederen daag is önne daag korter bie de bevrijding. Mèh dao waorste vèt mèt. Veer jaor loesterde veer stikkem nao de geheim zenders, veer jaor maakde die ôs ongedöldiger en wie de invasie in juni 1944 kaom doerde öt nog hiël lang ië ver bevried woore.

Mar/B




De huisslachter

Vroeger, toen de meeste mensen in het dorp kleine boeren of semi-boeren waren, had iedereen één of twee koeien en, naar gelang de grootte van het gezin, één of twee varkens. Het waren zelfverzorgers: het brood bakte men zelf en van de room van de melk werd boter en witte fluitkaas gemaakt. De "kaasbuidel" ("kjesbuul") hing naast de achterdeur aan een spijker uit te druppen.

In het voorjaar werden op de markt in Beek of bij de familie Schols in Geverik één of twee biggen met de kruiwagen gehaald om vet te mesten. Iedere week werd een "varkensketel" gekookt. De ingrediënten waren: onder in de ketel voederbieten, daarop een laag kleine aardappelen en als laatste bietebladeren, aardappelschillen en brandnetels (deze laatste zijn zeer voedzaam). Als dit geheel gaar was, werd de hele boel klein gemaakt met de "briedselkuul". Door deze voermethode kreeg men prachtig varkensvlees en -spek. De zwoerd van het spek was hierdoor nog lekkerder. Tegenwoordig lijkt dit vlees en spek meer op een stuk kauwgom. Dit komt door de eenzijdige voermethode met meel en water.

Na een half jaar voeren/mesten waren de varkens omstreeks november slachtrijp en wogen ze rond de 150 kg. Er moest een slachtvergunning in het gemeentehuis worden opgehaald. De prijs hiervan was één kwartje. Op de vergunning stond de slachtdatum vermeld. Vervolgens werd de slager gewaarschuwd. Dat hoefde niet iemand te zijn met een slagerij. Er waren ook andere mensen met een slachtvergunning zoals Pierre Huntjens. Als op de slachtdag het vrouwelijk varken bronst was, moest er een week uitstel van executie worden aangevraagd (het vlees was dan niet lang houdbaar). Die verlenging was kosteloos.

Dan kwam de slager. Hij droeg een riem rond zijn middel met daaraan bevestigd een leren koker met houten bodem om de messen en een stuk staal om de messen te slijpen in op te bergen. Op het erf werd een ijzeren pin met daaraan een ring in de grond geslagen. Middels een touw om een achterpoot van het varken werd het onder luid geschreeuw aan die ring vastgemaakt. De kinderen uit de buurt kwamen op dat geschreeuw af om toe te kijken. Het varken kreeg een klap voor zijn kop en werd met een mes gestoken. Het bloed werd opgevangen om later balkebrei van te maken. Vervolgens werden de haren afgebrand met stro. Daarna werd het geschraapt en opengemaakt in twee helften. Het overtollige inwendige werd verwijderd en daarna op de slachtladder gehangen. De katten deden zich te goed aan het afval. Op de Snijdersberg bij een slager telde men eens veertien katten bij dit afval. De helft hiervan was van een mevrouw die in die tijd weldoende rondging. Eén kat miste een voorpoot en een andere miste een stuk van de staart. Op strooptocht naar kuikens in de buurt hadden ze in een klem of val gezeten. Daags na het slachten kwam de keurmeester. Deze zette op verschillende plaatsen een blauwe stempel ter goedkeuring. De slager kwam dan het varken in mootjes hakken. De hammen en het spek werden in een houten vat in de kelder ingezouten. Van het kleinvlees werd hoofdkaas en worst gemaakt. Er waren mensen die de pastoor in het dorp in de avonduren, als het donker was, een goed mals stuk vlees brachten, dus geen poten of oren.

Na drie of vier weken haalde men de hammen en het spek in de kelder uit het zout, het overtollige zout werd afgespoeld en vervolgens werden ze in een kamer opgehangen om te drogen. Zo had men vleesvoorraad in de winter en nog ver in het voorjaar. In sommige oude huizen kan men in het plafond de haken nog zien zitten waar het spek en de hammen werden opgehangen. Tegenwoordig is het slachten aan huis al lang verleden tijd.

J. Maassen




Foto van de maand

Ook deze maand plaatsen we weer een foto. Het betreft hier een foto van de jongens en meisjes van de 2e klas van school st. Jozef uit 1959. De onderwijzeres was toen Juffrouw May Lemmens. Weet u de overige? Degene die de meeste kinderen herkend en ons dit voor 20 april laat weten maakt kans op een lekkere vlaai.


Brieven van Pieke jr.

Dag mense van Geul,
Daar ben ik weer met een brief uit de Piemelhook. Hoe gaat het met u? Met mij gaat het goed, want ik heb de kompellemente gekregen van de meester, jullie weten wel, die van het studiehuis van de vorige keer. Dat is me wel een mooie, die meester, want ik heb hem een paar keer geattrappeerd, toen hij met zijn fiets aan het varen was, waar een blauw bord stond met een witte opa en een kind aan de hand. Dat hij daar gaaruit niet mag fietse, weet hij heel goed, want hij moet het de begaaje zelf leren. Ik heb hem maar niks gezeg, want anders wordt hij nog gechangeneerd en dan kos het mij misschien studiepunten en dat kan ik me nou ook weer niet permitteren.

De noonk heeft zich laatst ook gechangeneerd over een antikette, die gehouwe was door die van Meersse In het Nieuw. Iedereen kon daar schrijven, wat hij van die van de gemeente dach en der was t'r ene, die geschreve had dat hij zich niet aan zo een vuile spuiterij ophield. De noonk zeg, dat dat wel ene van Geul gewees zal zijn, want die zijn toch een beetje beter bij de pinke als die van de res van Meersse, zeg hij, en dat gezetje is toch echt wel iets van n'n dreuve, en Harie is het nu es een keer met hem eens.

Gelökkig hebben die twee, de noonk en Harie van Merie, nu ook weer eens get om naar uit te kijken met al die nieuwe kaffees en kastelleine; ze hebben al afgesproken dat ze overal eens gaan kijke of ter wat te plenke valt. Merie zegt dat ze het niet moeten riskeren haar met de middag te late zitten, want t'r zijn misschiens wel manslui, die helemaal niet meers heevers komen als ze in de kaffee ook al de middag kunnen krijgen.

Zo, en nu moet ik gaan ophouden, want het eten staat op tafel en we krijgen sproetekoppe met kortelette en dat smaakt mij lekkerder dan een kermesmiddag. Adië en de groete van Pieke junior uit de Piemelehook.


Madonna van Gäöl in oude luister terug

De (meer dan) drie eeuwen oude beeltenis van de 'Madonna van Gäöl' is in oude luister teruggekeerd in de eeuwenoude parochiekerk van Sint Martinus in Geulle Aan de Maas. Dat gebeurde op zondag 6 februari na afloop van de hoogmis. De Vrouwenbond Sint Apollonia, die de beeltenis geadopteerd en opnieuw gekleed heeft, heeft die dag bij gelegenheid van de viering van haar patroonsfeest de beeltenis aangeboden aan pastoor C. Dohmen en aan de parochie. De beeltenis, die met zekerheid drie eeuwen oud is (in 1723 wordt melding gemaakt van het feit, dat 'de jongeling Johannes Reymes aan O.L. Vrouw een zijden kleed schonk'), werd in de zomer van 1999 door het kerkbestuur op de zolder van de kerk in zeer desolate toestand aangetroffen. Het is een beeld van het uitzonderlijk voorkomende 'staakmodel' Dat wil zeggen dat het beeld niet meer is dan een geraamte van latwerk met daar bovenop de hoofdjes van Moeder en Kind. Het latwerk wordt aangekleed met een kleed en een mantel.

De in Geulle teruggevonden 'staakmadonna' verkeerde in zeer slechte staat. Duidelijk te zien was evenwel nog, dat de gezichtjes zeer fijn en lieflijk zijn. Van de oorspronkelijke kleding werd niets teruggevonden. Alleen bet zilveren kroontje van de Moeder Gods kon worden gelokaliseerd. Het had in de loop der tijden een andere bestemming gekregen, maar is opnieuw verzilverd en in de oorspronkelijke staat teruggebracht. Dat gebeurde ook met het geraamte van latwerk, dat door de 'klussengroep' onder handen werd genomen, en zeer in het bijzonder met de hoofdjes van Moeder en Kind; zij werden met zorg en deskundigheid gerestaureerd door de heer Jeu Bollen.

Vervolgens resteerde de vraag, hoe de beeltenis opnieuw te kleden? Bestuur en leden van Vrouwenbond Sint Apollonia - de Madonna van Geulle en Sint Apollonia hebben van oudsher nauwe banden - reageerden op eerste verzoek van het kerkbestuur deze taak op zich te nemen spontaan en enthousiast. Studies werden gemaakt van andere soortgelijk geklede Mariabeelden elders. Vervolgens werd een eigen mantel voor de 'Madonna van Geulle' ontworpen en uitgevoerd door Mevr.. Elly Bannink-Spee.

De dames van Sint Apollonia hebben alles op alles gezet dit werk gereed te hebben voor zondag 6 februari, op welke dag zij het jaarlijkse feest vieren van hun patrones. Na de hoogmis werd bet beeld door vier dames via de millenniumdeur statig de kerk binnen gedragen. Nadat het door pastoor C. Dohmen was verwelkomd, werd het door voorzitter Mevr. Agnes Jonkhout aan pastoor en kerkbestuur aangeboden, onder toezegging dat de dames van Sint Apollonia het madonnabeeld adopteerden d.w.z. dat zij het als een eer en hun taak zullen beschouwen in de toekomst de zorg voor deze beeltenis op zich te nemen. Deze plechtigheid werd opgeluisterd met solo-zang van Jacqueline Siegelaer; zij zong het 'Ave Maria' van Gounod en werd daarbij op het uit 1818 daterende Bevignat-orgel begeleid door de heer Schreurs.

Het is de bedoeling dat deze in nieuwe luister herstelde beeltenis op zondag 2 juli door de dames van Apollonia zal worden meegedragen in de grote processie. Bij die gelegenheid zal in het centrum van het dorp in de onmiddellijke nabijheid van de kermis op de gemeente kiosk een pontificale hoogmis worden opgedragen door mgr. J. Soudant. Hij zal dan de parochie opnieuw toewijden aan de H. Maagd en in bet bijzonder aan de ‘Madonna van Gäöl'.

W. de Rouw




Restauratie van muur rondom kerkhof

Precies een eeuw nadat zij werd gebouwd, onderging de eerste muur rondom het kerkhof van de Sint Martinuskerk in Geulle een grondige restauratie. Op de viering van het feest van de parochiepatroon Sint Martinus, zondag 14 november, werd deze muur, de scheiding maar tevens de band vormend tussen de nog levenden en onze dierbare overledenen die op het kerkhof begraven liggen, plechtig en tegelijk feestelijk ingezegend.

De tekst die is ingemetseld in de steen die aan de restauratie anno 1999 herinnert, maakt melding van de originele bouw van de muur en tevens van de totaal verschillende omstandigheden, waarin bouw en restauratie plaatsvonden. Zag pastoor Bleys in 1896 kans de ligusterhaag, die het kerkhof destijds omgaf, dank zij de belangeloze inzet van parochianen en de toen nog zelfstandige gemeente Geulle om niet - geheel kosteloos dus - te vervangen door een uit veldbrand steen opgetrokken muur, met de restauratie een eeuw later was heel wat meer geregel en in elk geval heel wat meer geld gemoeid. Bij de bouw in 1896 waren het de parochianen die op aandringen van de pastoor de handen ult de mouwen staken en de bouw verrichtten. Ook de stenen werden door parochianen gevormd en gebakken in een tweetal ovens die op kosten van de gemeente, die tevens de benodigde klei verschafte, waren aangelegd op een terrein aan de Maas. De boeren uit de parochie schonken het stro waarop de stenen werden gedroogd en enkele tientallen welgestelde parochianen schonken de 42 hekwerken tussen de pilaren. Pastoor Bleys kon blij zijn en toonde zich een tevreden man.

Geheimen
Een eeuw later. Na een voorbereiding, die dateert uit 1991, werd op 1 maart 1999 met de restauratie van de muur begonnen. Symbolisch gaf pastoor G. Dohmen al even verheugd als zijn voorganger het startsein. Het werk was na aanbesteding door het kerkbestuur gegund aan bouwbedrijf Lemmens te Maastricht. Al vrij spoedig na aanvang van de werkzaamheden gaf de muur vele geheimen prijs. Een kijkje achter de stenen gaf aan, dat wat eens specie was geweest thans zand geworden was en nauwelijks nog enige binding gaf. Ook bleken veel stenen zo slecht, dat zij braken en vervangen moesten worden. Toen ontstond er een probleem. Veldbrandsteen van de juiste afmetingen was noch in Nederland noch tot ver in België en Duitsland te krijgen. De oorzaak bleek vrij spoedig dankzij een enorm toeval. De oorspronkelijke stenen zijn namelijk van eigen typisch Geulse makelij! Pastoor en secretaris van het kerkbestuur ontdekten dat toen zij in de Credozaal de tijd doodden, die zij moesten wachten op de komst van een derde persoon met wie zij een gesprek zouden hebben. In een van de kasten vonden zij een lijvig met de hand geschreven boekwerk. Kennelijk een geschiedschrijving van de parochie die een groot deel van de vorige eeuw omspande. Heel toevallig sloegen zij een pagina op. waar het verhaal stond opgetekend van de bouw van de eerste muur. Een geschiedenis die tot op dat moment bij niemand bekend was. Het is dan ook dank zij dat toeval dat dit verschaal geschreven kan worden zoals het wordt geschreven.

Herdenkingssteen
De restauratie verliep vervolgens, zij het enkele keren met horten en stoten, volgens plan en op 24 september kon de oplevering plaatsvinden. De inzegening vond vervolgens plaats op het feest van Sint Martinus. Dat had het (niet gezochte maar wel goed van pas komende) voordeel, dat de fanfare die dag ook in de hoogmis aanwezig was ter ere van het patroonsfeest en dat de carnavals vereniging De Bokkerieërs naar goed oud gebruik die zondag het nieuwe seizoen inluidde met een bezoek aan de hoogmis. Beide verenigingen werden graag bereid gevonden hun medewerking aan de inzegening van de muur te verlenen en met muziek c.q. hun aanwezigheid op te luisteren. Zo gaat dat nog in Geulle!! Ook veel parochianen trokken mee in de stoet die een zegenende pastoor Dohmen rond de kerkhofmuur volgde. Nabij de hoofdpoort werd aan het slot de herdenkingssteen ingemetseld, waarin opgenomen een op perkament papier gekalligrafeerde tekst, bevattende de voornaamste feiten van de restauratie en de gelden die ermee gemoeid waren. In de totale kosten, die rond de 275.000,00 gulden bedragen, wordt voor ca 60 procent middels subsidies bijgedragen door Monumentenzorg en de Provincie Limburg.

Klussengroep
Behalve feiten en getallen worden in de tekst ook de namen vermeld van de personen die de restauratie daadwerkelijk hebben uitgevoerd. Velen van hen kwamen op uitnodiging van hot kerkbestuur na afloop in de Credozaal bijeen om naar oerdegelijk Limburgs gebruik met koffie en vlaai het werk te bekronen. Onder hen ook de leden van de zogeheten klussengroep, een groep van een 15-tal mannen en een enkele vrouw, die op geregelde tijden een halve dag bijeenkomen om klussen en klusjes op te knappen in en rondom de kerk. Zij hadden de restauratie aangegrepen om ook rondom de muur alles een nieuw en mooi aanzien te geven. Dat betrof voornamelijk de achterzijde, waar braakliggende grond werd opgeschoond en een breed pad werd aangelegd, zodat nu rondom de muur gelopen kan worden. Op het kerkhof tenslotte werden oud vieze bakken vervangen door schone nieuwe, zodat alles er weer fris uitziet.

Nalatenschap
De met de restauratie en de opknapbeurt door de klussengroep gemoeide investeringen van kerkelijke zijde werden mede mogelijk gemaakt dankzij de erfenis, die Mevr. Fien Paulissen z.g. bij haar dood aan de parochie achterliet. Pastoor Dohmen maakte daarvan met dankbaarheid en piëteit melding bij de inzegening. Uit die nalatenschap werden ook het opnieuw bekleden van de 10 altaarkrukjes en de revisie van de verwarming van de kerk betaald. Tussen de bedrijven door kreeg ook de oostgevel van de kerk in het kader van het meerjaren onderhoud een grote opknapbeurt.

Verbeteringsdrift
Met dit al is het kerkbestuur van de Sint Martinusparochie nog niet aan het eind van zijn verbeteringsdrift. Als alles volgens plan verloopt, wordt in het voorjaar van 2000 hot terrein tussen ingangspoort en kerkdeur opgehoogd, zodat de kerk toegankelijk wordt voor gebruikers van rolstoelen. Voor de kerkdeur komt een groot uit natuursteen opgebouwd bordes dat hun de entree moet vergemakkelijken. Ook voor kerkgangers die moeilijk ter been zijn zal dit een hele verbetering zijn. Deze nieuwe voorzieningen kunnen eveneens voor eon groot deel worden verwezenlijkt dank zij de nalatenschap van Mevr. Fien Paulissen.

Glas-in-lood ramen
Groot probleem dat vervolgens dringend om een oplossing vraagt, is de restauratie van de in zeer desolate toestand verkerende zeer kostbare monumentale glas-in-lood ramen achter het altaar en in de zijkapellen, 13 in totaal. Door gemeente Meerssen en provincie Limburg is deze restauratie inmiddels bovenaan op de prioriteitenlijst geplaatst. Onderzocht wordt thans welke de beste methode van restaureren is en bovendien welke kosten met deze restauratie gemoeid zijn. In afwachting daarvan is men voormens noodvoorzieningen te treffen om de ramen voor verder verval te hoeden. De eigenlijke restauratie zal nog wel enkele jaren op zich !aten wachten. De plannen voor restauratie van de kerkhofmuur dateren immers ook uit 1991. Zij moesten tot de eeuwwisseling wachten om gerealiseerd te worden. De glas-in-lood ramen overleven een dergelijke wachttijd niet.

W. de Rouw



 
Copyright © 1999-2016. 'Groeten uit Geulle' is een uitgave van de Heemkundevereniging Gäöl.