Heemkundevereniging Gäöl - Sjakel juni 2000
 
 


De Sjakel
Juni 2000

Geulle in vroeger tijden.
21. Van circa 1250 tot 1550.

In deze aflevering wil ik eerst per jaartal wat vertellen over Geulle en zijn directe omgeving. Daarna probeer ik de algemene geschiedenis van Limburg uit die periode te schetsen, om zo deze losstaande, historische gegevens wat meer samenhang te geven.
  • 1287 Hertog Jan van Brabant steekt Meerssen in brand.
  • 1298 De abt van de abdij van Corneli-Münster verkoopt Geulle aan Walram van Valkenburg.
  • 1298 Bouw van de kerk van Uikhoven als hulpkerk van die van Geulle.
  • 1380 Jean de Beaufort, proost van Meerssen, laat de gothische basiliek bouwen.
  • 1459 Kasteel met kerk en huizen in Elsloo door de Maas verzwolgen.
  • 1465 Basiliek van Meerssen in brand gestoken. Tweede sacramentswonder. Herleving van de bedevaarten (Meerssenergank ).
  • 1473 Vanaf zijn legerkamp "de Horst" bij Hussenberg strijdt Karel de Stoute tegen graag Adolf van Egmond.
  • 1485 Wijziging van de Maasbedding: o.a. Uikhoven komt ten oosten van de Maas te liggen en wordt zo van Geulle gescheiden (Mogelijk gebeurde dit al voor 1410).
  • 1517 Luther: opkomst van de protestanten wat later ook voor Geulle gevolgen had.
  • 1554 Karel de 5e verheft Geulle tot heerlijkheid.
Geulle werd in die tijd op verschillende manieren geschreven: 1334-Goilla, 1375-Guel, 1378-Gole, 1420-Ghuele, 1438-Goele, 1462-Gole, 1470-Goel, 1474-Guelle, 1479-Goelle of Goille en 1545- Goel, Goll, Gola of Goele.

Nu probeer ik deze losse historische gegevens te bundelen door een beeld te geven van onze provinciale geschiedenis uit die periode.

Geulle behoorde vanaf de vroege Middeleeuwen tot het Land van Valkenburg. Dit maakte op zijn beurt deel uit van de Landen van Overmaas, bestaande uit Limburg aan de Vesdre, Valkenburg, Dalhem en 's Hertogenrade. De plaatselijke hertogen en graven waren leenmannen van de Duitse keizer. Zij voerden een verbeten strijd om hun macht te handhaven of nog liever om deze verder uit te breiden. Vooral de hertogen van Brabant wilden hun gebied vergroten met de Landen van Overmaas. Daarbij kregen zij hier tegenstand van o.a. de hertogen van Limburg en de graven van Valkenburg. Na de slag van Woeringen in 1288 kwam Limburg (aan de Vesdre) definitief in Brabantse handen. Deze veldslag, ook wel Limburgse Successie-oorlog geheten, werd gevoerd tussen de hertog van Brabant en de graven van Gelre en Luxemburg.

Deze strijd eindigde in het voordeel van de hertog van Brabant. Deze wist zijn macht daarna uit te breiden door andere adellijke heren tot leenman te maken. Het Land van Valkenburg wist zijn onafhankelijkheid het langste te bewaren.

Uiteindelijk kwam het (en dus ook Geulle) na 1350 door koop en vererving in Brabantse handen. Aan het einde van de 14e eeuw gingen de toen Brabantse Landen van Overmaas over naar het Bourgondische huis. Sindsdien zijn de lotgevallen van de 4 staatjes van de Landen van Overmaas nauw met elkaar verbonden. De Bourgondiërs breidden hun macht steeds verder uit tot wat zij de zuidelijke Nederlanden noemden. Via huwelijk ging hun macht over in de handen van de Oostenrijkse Habsburgers. Een zoon uit dit Bourgondisch-Habsburgs huwelijk trouwde met een Spaanse prinses. Zo ontstond indertijd de band tussen ons land en Spanje. Een latere nakomeling uit dit geslacht, Karel de 5e, wist de zuidelijke en noordelijke Nederlanden bijeen te voegen. Karel de 5e was indertijd koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van Duitsland. Ook was hij hertog van Brabant en heer van het Land van Valkenburg en zodoende ook heer van Geulle.
Archie Varis
Literatuur:
  • 1. Waar de brede stroom der Maas (1972).
  • 2. Uit Geul's verleden (1926).
  • 3. Meerssen, impressies uit het rijke verleden van een jonge gemeente (1994).
  • 4. Historische kroniek van het Maasland. Zie toeristenkaart Maas- en Geulvallei (ca. 1965).
  • 5. Stamboom van de familie Maassen met een beknopte geschiedenis van Geulle (1975).


Geulle 50 jaar geleden.............
juni 1950.

  • Tijdens de zomerkermis ontstond een grote ruzie tussen kermisvierders uit Bunde en Geulle. De politie in de persoon van de heer Beckers maakt gebruik van zijn gummistok en het gevolg was dat de Bundenaren zich snel uit de voeten maakten.
  • Bij schitterend weer trok de processie weer uit. De processie vond plaats onder stralend weer. Daarna werd de kermis aan het "Varkensbroek" geopend.
  • De heer Sjeng Notten, directeur van de fanfare "St.Martinus" alhier, is benoemd tot directeur van de fanfare "St.Lucia" te Uikhoven. Wij wensen hem veel succes bij onze zuiderburen.
  • Nu de meeste Geulse jongens Indië verlaten hebben is de taak van de "Sjakel" , de verbinding van Geulle met onze jongens in den Oost, overbodig geworden. Toch blijkt er binnen de Geulse gemeenschap belangstelling te bestaan om de "Sjakel" te handhaven. De heemkundevereniging wil daarom de "Sjakel" overnemen als heemkunde-orgaan. Daarom zal in de eerste week van juli iedereen in de gelegenheid gesteld worden om zich als abonnee op te geven. De abonnementsprijs is fl. 1,25 per half jaar. Voor Geullenaren die buiten onze gemeente wonen dient men een jaarabonnement te nemen à raison van fl. 2,50. Dit alles onder het motto: "Doet allen mee en wordt abonnee".
  • Nieuws van de gemeente: De schouw der waterlossingen zal dit jaar plaats vinden op 22 augustus a.s. In het verleden is herhaaldelijk gebleken dat de oever-eigenaars niet geheel hun verplichtingen nakomen. Daarom zal dit jaar een strengere schouwvoering plaats hebben. De belanghebbende eigenaren worden derhalve aangeraden aan het reinigen der beken volle aandacht te schenken. Hetzelfde is van toepassing op het snoeien van de hagen. Blijkens een bekendmaking van 25 maart j.l. dienen al de binnen de afstand van 1 meter van de grens der wegen en voetpaden staande hagen voor 1 juli a.s. aan de wegzijde ter hoogte van 1.50 meter boven de grond, opgeschoren te worden. (dit zou ook nu nog moeten gelden red.)
Hein Peters


Politie varia

  • Op dinsdag 2 mei werd er op diverse plaatsen binnen Geulle een snelheidscontrole gehouden. Hieronder een overzicht van het aantal processen-verbaal per locatie:
    • Hulserstraat (school): twee
    • Processieweg (bushalte): drie
    • Moorveldsberg (café Jachthoes): geen
    • Oostbroek: zevenentwintig
  • Op dinsdag 2 mei vond er een aanrijding plaats op de Heirweg, waarbij een bestuurder bij het achteruit rijden tegen een andere bestuurder botste.
  • Op zondag 7 mei omstreeks 03.15 uur, werd een Frans voertuig gecontroleerd op de parkeerplaats aan de Slingerberg. De drie inzittende hadden geringe hoeveelheden soft drugs bij zich.
  • Op dinsdag 16 mei bleek dat enkele glas-in-lood ruitjes van de kerk op het Kerkplein waren vernield. Mogelijk zijn ze met een luchtbuks kapot geschoten.
  • Op woensdag 17 mei bleek, dat er een drietal lege blikken op een stuk land aan de Snijdersberg waren gedumpt. Vermoedelijk waren het lege teerblikken.
  • Op woensdag 17 mei vond er op de Koekoekstraat een oplichting plaats, waarbij een bestelde keuken niet werd betaald. Later bleek de keuken ook te zijn verdwenen. Van de daders ontbreekt elk spoor.
  • Op zondag 21 mei vond er een aanrijding plaats op de Scheerstraat waarbij een bestuurder voorwaarts tegen een geparkeerde auto reed en vervolgens bij het achteruit rijden tegen een muurtje reed.
  • In de nacht van maandag 23 op dinsdag 24 mei werd getracht in te breken in het appartementencomplex aan de Kerkplein. Men was echter niet binnen geweest.
  • In de nacht van zaterdag 27 mei werd op het Marktplein een rijverbod uitgereikt aan een bestuurder van een auto, die met te veel alcoholhoudende drank op wilde gaan rijden.
  • In de nacht van vrijdag 26 op zaterdag 27 mei werd op de Hulserstraat een plexiglas reclamebord vernield, vermoedelijk door enkele jeugdigen, daar men deze aldaar op de stoep had zien staan.
  • Op zaterdag 27 mei werd vanaf een auto, welke stond geparkeerd op de parkeerplaats aan de Andreas Sauerlaan, het auto-embleem ontvreemd.
  • Eveneens werd tussen zaterdag 27 en zondag 28 mei het embleem van een auto ontvreemd op het Marktplein.
  • Tussen zondag 28 en maandag 29 mei werden enkele letters van de merknaam van een auto op de Past. Smeetsstraat ontvreemd.
Gezien deze laatste drie meldingen wil ik u er op attenderen, dat er op dit moment weer een rage onder de schooljeugd bestaat, waarbij het de bedoeling is zoveel mogelijk emblemen van auto's te vergaren. De jeugd haalt die emblemen meestal van geparkeerde auto's.

  • Tussen maandag 22 mei en maandag 29 mei is een stuk van de heg van het klooster aan de Scheerstraat in brand gestoken. Dader onbekend.
Gevonden : n.v.t.
Verloren : n.v.t.
Brig. Giesen


Een bekende Oud-Geullenaar

Voor de rubriek "bekende oud-Geullenaren" ontving de redactie een bijdrage van Celine Otten, een dochter van Jos en Helene, over Theo Engelen. Celine hartelijk dank voor je brief!

Theo Engelen werd op 19 oktober 1950 geboren in Geulle, alwaar hij ook de lagere school doorliep. Na het Gymnasium Alpha in Maastricht met succes te hebben afgesloten ging hij aan de KU Nijmegen geschiedenis studeren. Na zijn afstuderen in 1976 bleef hij hier hangen. Hij werd docent en later hoofddocent geschiedenis. Hij doceert nog steeds en doet verder onderzoek naar ontwikkelingen in het verleden. Hij houdt zich daarbij vooral bezig met de economische-, de sociale- en de bevolkingsgeschiedenis. Hij heeft talrijke publicaties op zijn naam staan, die helaas voor velen meestal in het Engels zijn geschreven.

Op 40-jarige leeftijd schreef hij bij wijze van grap zijn eerste kinderboek, bedoeld als een verjaardagscadeautje voor zijn 12-jarige zoon Thijs. Omdat het zo goed uitpakte, besloot hij door te gaan met het schrijven van boeken voor kinderen. In 1994 volgde "Schimmen uit het verleden", een jaar later gevolgd door "De nacht van de doorbraak" en "De Riddergrot". In 1996 volgde "Moordzaak" en in 1997 "Schoolstrijd". In 1999 kwam nog uit "De Indische vlieger". De boeken, die altijd iets met geschiedenis te maken hebben, verschenen bij Uitgeverij Sjaloom.

Theo Engelen is getrouwd met Lily Freens en heeft vier kinderen. Hij woont momenteel in het Brabantse Cuijk. In de Basisschool In het Riet kwam hij wel eens over zijn kinderboeken vertellen, tot vreugde van velen.

Theo, ga zo door en vergeet zeker Geulle niet. De Heemkundevereniging Gäöl hoopt van harte, dat je vroeg of laat ook nog een bijdrage zult leveren aan de beschrijving van de geschiedenis van je geboortedorp. Wij zouden dat zeer op prijs stellen.
Red.


De ondergrondse mijnwerker (koelman)

Voordat de kolenmijn "Maurits" in Geleen in 1926 in bedrijf werd genomen, woonden er al enkele mijnwerkers in Geulle. Zij werkten in de mijnen van Heerlen en omgeving. Daarnaast hadden zij aan huis een klein boerderijtje. Na enkele jaren in de mijn te hebben gewerkt en wat beter bij kas te zitten, hielden ze dat werk voor gezien en bleven thuis op de boerderij werken. Tevens verrichtten zij nog wat hand- en spandiensten. Een generatie later was dat anders: het familie-eigendom werd onder de kinderen verdeeld. Hetgeen ieder kind kreeg, was te weinig om een gezin van te onderhouden, tenzij men met twee of meer ongehuwde familieleden bleef samenwonen. Dit laatste kwam dan ook niet zelden voor.

In de mijn "Maurits" kwamen de jongelui werken: 400 tot meer dan 600 meter onder het maaiveld. Ze hadden vast werk en konden een gezin stichten. Ze kregen toen al kinderbijslag, iets dat in die tijd alleen was weggelegd voor werknemers van de mijnen, de P.T.T. en de spoorwegen. Daarnaast kregen de mijnwerkers ook nog jaarlijks ruim 40 hl. kolen en een halve m3 hout voor een zacht prijsje.

In het begin van de jaren '30 schafte Jan Thijssen aan de Maas een bus aan en ging daarmee de mijnwerkers in drie diensten vervoeren. Op die bus stond met grote letters: "auto car berg en dal, J.H. Thijssen Geulle". Naderhand kwam er nog een tweede bus bij. In de veertiger jaren werden hiermee meer dan honderd mijnwerkers (de bovengronders meegerekend) vervoerd.

In de oorlog '40 - '45 moesten de mijnwerkers twee zondagen per maand voor de bezetter werken. Ze hadden dus een veertiendaagse werkweek (nu is er een vijfdaagse werkweek), maar ze kregen wel iets extra's: een flesje "schnaps", een worstje en een pakje sigaretten (consi). Na de oorlog kregen ze een gunstige spaarregeling van het bedrijf om een eigen huis te bouwen. Verscheidene mensen uit het dorp maakten hier gebruik van.

Toen in de vijftiger jaren schone industrie in Zuid-Limburg kwam, liep de jeugd niet meer warm voor het stoffige werk in de mijn. Dit kwam mede door toedoen van hun vaders die uit ervaring spraken. De mijnbedrijven waren toen genoodzaakt om arbeiders uit het buitenland aan te trekken: Italianen, Spanjaarden, Marokkanen, etc.

Toen in het begin van de zestiger jaren de aardgasbel in Slochteren werd aangeboord, ging het snel bergafwaarts met de mijnen. In 1966 werd "de Maurits" gesloten. Deze mijn is dus 40 jaar in bedrijf geweest. Na 1966 gingen de mijnen in Zuid-Limburg één voor één dicht en zo bleef er van de elf mijnen, behalve de bovengrondse gebouwen, niets meer over.

Voor zover mij bekend zijn er in de mijn twee Geullenaren dodelijk verongelukt: Lodewijk Paulissen (aan de Maas) op 21 oktober 1931, 39 jaar oud (tevens gemeenteraadslid) en Pierre Kurvers (aan de Maas) op 14 december 1935, eveneens 39 jaar oud.

De ondergrondse mijnwerkers gingen met vervroegd pensioen op 50-jarige leeftijd, de bovengrondse arbeiders met 55 jaar. Alternatieve werkgelegenheid kwam er in de vorm van de autofabriek in Born en de chemische bedrijven van D.S.M. in Geleen. In Geulle werd van 1920 tot 1921 ook naar kolen geboord en wel in Broekhoven, vlak bij de inrit van pand nummer 8, op 10 meter naast de weg. Hier werden vanaf het maaiveld de volgende lagen aangeboord: op een diepte van 0 - 7 meter Kwartair gesteente; van 7 - 234 meter diep Tertiair gesteente verdeeld in boven-paleogeen en onder-paleogeen; van 234 - 290 meter diep Krijt (mergel) en Hervens zand; van 290 - 597,67 meter diep Carboon verdeeld in boven- en onder-carboon. Alleen in het onderste deel van het boven-carboon werd, op een diepte van 514,60 meter, een kolenlaag aangeboord van 60 cm. dik. Deze kolenlaag was, economisch gezien, onontginbaar. De boring liep dus feitelijk uit op een teleurstelling.

In die tijd woonde schrijfster Marie Koenen in Geulle en zij was maar wat blij dat het mooie Geulle niet ten prooi viel aan de mijnindustrie. Het duurde uiteindelijk dus nog tot 1966 voordat er een einde kwam aan het tijdperk van "de koelman" in Zuid-Limburg.
J. Maassen


Nogmaals puntje onderhoud.

Ziet u wel, het werkt: je draait een schakelaar om en ergens gaat er een lichtje branden. De Sjakel van april 2000 was nauwelijks uit of de "Waterleiding" begon aan de Andreas Sauerlaan al met het opruimen van de littekens van de wateronthardings installatietoeleidingsbuizen. Dat noemt Sjakelaer nou nog eens adequaat reageren. Nou alleen nog de afrastering, de bladeren en het zwerfvuil, de uithollingen overdwars en de kapotte bermen.

Maar .....we hebben er nog zo een: als je als gemeente ergens gele trottoirbanden creëert om ervoor te zorgen dat op die plekken niet geparkeerd wordt, moet je er wel voor zorgen dat die trottoirbanden geel blijven, anders gaat iedereen (nou ja iedereen, sommigen van ons natuurlijk) juist parkeren op die plekken waar het eerder van Grote Broer niet mocht. Sjakelaer is benieuwd of het omdraaien van deze schakelaar ook werkt: wellicht gaat onze Geulse raadsleden een lichtje op ????
Sjakelaer


Brieven van Pieke jr.

Dag mensen van Geul, hier ben ik weer met een brief uit de Piemelenhoek. Ik moet evels een beetsje oppassen, want of ik die brief hierop de keldertrap goed vaardig krijg is nog maar de vraag. Ik heb me maar even verstoken, want boven is het kermis. Merie hare kook is bij het bakke ineengedonderd en de Noonk Sjang heef een kedootje gekregen van de gemeente en hij moet nou weer een heleboel cente betalen. Gelukkig hebbe ze geen hond meer anders ware ze nog meer kwijt gewees.

Dat geld is zeker voor de hondewachter, maar dat is een hele speciale, die zie je nooit, zeg de Noonk, en zeker niet smorreges voor de sjich of saves als alle mense hun hond uitlaten en dan heb je weer de reste van de bonzobrokke aan je schoenslappe plekke.

En voor de drekbak en de groenbak moete ze ook al veel betalen, maar dat is logies, zeg de Noonk, want die wat dat ophale, die moete om de zoveel tijd een cursus volgen, zodat ze de groenbak ook netjes midden voor de opvaart kunnen mikken omtot anders de luu niet hoeve uitstappe voor ze hun auto kunnen inrije. En van de res make die van de gemeente kilometers zones waar niemand om gevraag heef. En Harie is voor de verrekken, omtot het laats zo hel geregend had dat half Geul het water weer in de kelder had staan, en zijne moestem was helemaal plat geregend en nu had hij dat allemaal sjus weer opgerakeld en nu is hem de wind derin gevallen en lig alles plat, de aarappele, de bonen en de daaliaas. Dat was nog eens slech weer en de Noonk was alles gaan controlere en onder in Geul ware een heleboel bomen omgewaaid, in het veld een paar, en bij Hoebe in de wei twee, en ene kannendas langs de Kenaal en bij Antonio op het kasteel was ook een sjirurch nodig voor de bomen. En toen de Noonk daar toch was, zag hij dat ze aan de Belsje kant al weer bezig ware met het veer. Ze hebbe daar een heel staketsel gemaak en een betonnen op- en afrit. En aan onze kant is het maar behellepe, zeg de Noonk, het is wel duidelijk wie daar iets aan verdient want als die van Meersse hier cente geroke hadde, dan hadde ze wel een autoweg tot in de Maas geleg in plaats van zo een bitsje kiezel en zo en dan had hij ook niet zoveel voor zijn kedootje aan de gemeente hoeve betalen, zeg hij. Maar bij ons hebbe ze gaar geen tijd om zoiets te make zeg Harie, omtot die raadslede allemaal onderweg zijn, want om van Moervelt naar de Husscheberreg te komen moet je allewijl al drie omleidinge hebben en over Kase en Catsop gaan, en dat allemaal voor die dörrepels die ze bij de mense voor de deur legge, ze kunne beter die vrachwagels die toch overal staan dweers op de weg zette, dan moete ze wel remme, zeg Harie of zei hij nu dat ze dat moeste remme??

Zo en nu ga ik stoppe, want ik ga me bij de frituur eens friete met een gehakbal kope, want hier boven komp van een goeie middag toch niets meer terecht. Adië , en u moet de groete hebbe van uw Pieke uit de Piemelenhoek.


Geslaagde concertreis Gäöls Mannenkoor naar Mariazell

Het Gäöls Mannenkoor heeft van woensdag 31 mei tot en met maandag 5 juni een bijzonder geslaagde concertreis gemaakt naar Mariazell. In deze bekende Oostenrijkse bedevaartplaats, gelegen in Steiermarken, werd onder leiding van Jo Steijns zaterdagavond samen met de gastheren van Männerchor Alpenland een bijzonder geslaagd concert verzorgd.

Het opluisteren van de hoogmis op zondagmorgen in de basiliek van Mariazell had zo mogelijk een nog groter succes. Bij aanvang van de mis wees de pastoor reeds op de successen van de vorige avond; na afloop sprak hij slechts in superlatieven. Ter afsluiting werd vervolgens op het dorpsplein nog een kort openluchtconcert verzorgd. Samen met de mee-reizende ACK-Boys uit Kerkrade werden enkele bijeenkomsten opgeluisterd met muziek en zang. Een daarvan vond vrijdagmiddag plaats bij een bergrestaurant op de Bürgeralm.

Het GMK dankt allen die belangstelling hebben getoond voor deze eerste concertreis in het 8-jarig bestaan van het Gäöls Mannenkoor.


Gregorius-medaille in goud voor dirigent van Gäöls Mannenkoor

Dirigent Jo Steijns is na de hoogmis in de Monfort-kerk te Hoensbroek Zuid op Eerste Pinksterdag onderscheidden met de Gregoriusmedaille in goud "voor bijzondere verdiensten". De heer Steijns ontving deze hoge onderscheiding uit handen van pastoor Reneerkens , aangezien hij 50 jaar koorzanger is. Behalve van het Gäöls Mannenkoor is de heer Steijns tevens dirigent van het dameskoor van genoemde parochiekerk.


Pro Ecclesia et Pontifice voor Jan Roox

Op zondag 28 mei jl. mocht Jan Roox, van de Koekoekstraat 14, tijdens een plechtige dankdienst, de pauselijke onderscheiding "Pro Ecclesia et Pontifice" ontvangen. Jan Roox was vijftien jaar lang kerkmeester in de parochie Waalsen-Moorveld. De familie Roox werd o.a. getrakteerd op een feestelijke koffietafel, bloemen en felicitaties.

De redactie van de Sjakel en het bestuur van de Heemkundevereniging willen Jan Roox bij deze van harte proficiat wensen.


Geulle op Internet: www.geulle.com

De internetsite van de Heemkundevereniging over Geulle bestaat nu ruim een half jaar en heeft in die tijd meer dan 2500 bezoekers getrokken. Deze bezoekers komen niet alleen uit Geulle, maar vanuit heel Nederland, en zelfs van ver daarbuiten, zoals uit Amerika, Canada en Australië. Ook steeds meer verenigingen uit Geulle vinden hier een onderkomen.

Sinds deze maand is ook Harmonie St. Caecilia hier te vinden. Nieuw is ook dat bezoekers via de site ansichtkaarten kunnen versturen naar vrienden of familie.

Wist u dat ook de St. Martinuskerk haar eigen internet pagina's heeft op deze site? Met mooie foto's van o.a. de restauratie van de kerkhofmuur geeft dit gedeelte een goede beschrijving van het kerkelijk leven in Geulle. Er is nog steeds plaats voor verenigingen die ook graag een plaatsje op de site willen. Geïnteresseerd? Kijk dan eens op www.geulle.com.


Foto van de maand

Ook deze maand weer een foto. En ook deze maand kan een inzender een lekkere vlaai verdienen. Kent u de personen op deze foto? Laat het ons dan weten voor 15 juli. Inzendingen kunnen gestuurd worden naar de secretaris, Pastoor Smeetsstraat 10, 6243 CS Geulle.

 
Copyright © 1999-2016. 'Groeten uit Geulle' is een uitgave van de Heemkundevereniging Gäöl.