 |
|
||
       |
|||
|
|
Geulle in vroeger tijden. 11. De ondergang van het Frankische rijk. Na de dood van Karel de Grote in 814 kwam zijn enige overgebleven zoon, Lodewijk de Vrome aan de macht. Hij regeerde tot 840. Lodewijk staat bekend als een zwakke en besluiteloze vorst: hij kon nog zijn rijk nog zijn zonen de baas. Reeds tijdens zijn leven eisten zonen delen van het grote Frankische rijk voor zich op. Zij voerden zowel oorlog tegen elkaar als tegen hun vader, waarbij zij niet schuwden de hulp van de Noormannen in te roepen. Na de dood van Lodewijk de Vrome eiste zijn oudste zoon Lotharius I het gehele rijk voor zich op. Dat was in strijd met het frankische erfrecht welk elk kind een gelijk deel toewees. Van de voortdurende broederstrijd profiteerden de gouwgraven: zij vergrootten hun macht en werden steeds zelfstandiger, want de twistende koningen hadden niet meer de macht om de ontrouw van hun leenmannen en gouwgraven te straffen. In 843 werd het "Erfenisverdrag van Verdun" gesloten: dit verdrag bevorderde het ontstaan van de latere nationale staten. Het grote westeuropese rijk van Karel de Grote werd in 3 stukken opgesplitst, zonder daarbij te letten op samenhorigheid, taal en natuurlijke grenzen: Oost Frankenland, het latere Duitsland kreeg Lodewijk de Duitser. Dit germaanse deel was politiek en strategisch gezien het sterkste. Midden Frankenland kwam toe aan Lotharius I. Deze oudste zoon van Lodewijk de Vrome kreeg ook (in theorie) de keizerskroon. Dit middenrijk was een smalle landstrook van de Noordzee tot zuid Italië. Ook zuid Limburg viel hieronder. West Frankenland werd bezit van Karel de Kale. Dit romaanse deel was politiek gezien het zwakste en zou uitgroeien tot het latere Frankrijk. Tussen 843 en 925 werden de frankische landen en koningsmacht telkens weer verzwakt door nieuwe erfeniskwesties, nieuwe heersers en onderlinge twisten. Bovendien vielen indringers,
zoals de Noormannen, de Mohemmedanen en de Maygaren of Hongaren binnen. In 847 kwamen de 3 zonen van Lodewijk de Vrome te Marsna= Meerssen in de onder Karel de
Grote gebouwde koninklijke palts bijeen. Zij beloofden de onderlinge vrede te bewaren en samen zich te verdedigen tegen de Noormannen. In 851 kwamen zij weer in het huidige
Meerssen bij elkaar om deze afspraken te bevestigen. Dus Meerssen was indertijd centrum van west Europa. In 855 stierf Lotharius I, de keizer-koning van het midden Frankenland. Voor zijn
dood verdeelde hij zijn rijk onder zijn 3 zonen, waarbij Lotharius de 2ehet noordelijk deel, waaronder ook zuid Limburg kreeg. Hierdoor was het voormalige grote frankische rijk al in 5 delen uiteengevallen. Lotharius de 2e
stierf in 869 zonder wettige erfgenamen. Weer werd Meerssen de ontmoetingsplaats van Karel de Kale en Lodewijk de Duitser. Zij verdeelden Lotharingen bij het verdrag van Meerssen in 870 onder elkaar. Dit verdrag zou de kiem vormen
van de eeuwenlange twisten tussen Frankrijk en Duitsland om Elzas-Lotharingen. Ook de opvolgers van deze deelkoningen raakten weer in onderlinge strijd, onder meer over
Lotharingen. Hierbij zijn we aangekomen bij het einde van het frankische tijdperk dat rond 900-925 overging in het feodale tijdperk, dat tot circa 1400 duurde. Literatuur:
Geulle 50 jaar geleden... Juni 1949.
Hein Peters.
Politie-varia Politieberichten vanaf 1 april tot en met 31 mei 1999. Brig. Giesen Van de schenk en de braetworsth. Tijdens genealogisch onderzoek in het Rijksarchief te Maastricht kwam ik het volgende vonnis tegen (Archief Landen van Overmaas, inventarisnummer 5718), dat me de moeite waard leek om via publicatie in "De Sjakel"aan de vergetelheid te ontrukken. Het oud-Nederlands is niet altijd even makkelijk te lezen; daarom treft u hier en daar een vraagteken aan, dat er op wijst dat ik niet zeker ben of het overgeschrevene er ook werkelijk staat. Ziet u enkele punten (.....), dan gaat het om een (in ieder geval voor mij, met mijn toch beperkte kennis van het oude schrift) helemaal niet te lezen woord. De strekking van het verhaal zal duidelijk zijn. Onze Lambert heeft een aantal malen ingebroken in het Kasteel van Geulle en daar meerdere hammen, een grote braadworst, twee flessen wijn en een hoeveelheid bier gestolen dan wel soldaat gemaakt. Hij wordt daarvoor door burgemeester en de schepenen gestraft met levenslange verbanning uit het gebied van de heerlijkheid Geulle, Bunde en Ulestraten en zal, mocht hij zich er nog ooit vertonen, zwaarder aan den lijve gestraft worden. Het is te hopen dat de gestolen waar in ieder geval gesmaakt heeft, want het vonnis is voorwaar niet mals en hij mag ook nog de kosten van het proces betalen. Nader onderzoek zal moeten leren of er in de archieven nog iets te vinden is ter verdediging van Lambert of omtrent de redenen voor zijn euveldaden en hoe het hem verder is vergaan. Voor de volledigheid nog het volgen: de namen van de maanden worden afgekort weergegeven: 7ber staat voor september, 8ber voor oktober. Sententie insaake den Crimineelen Heer Officier der Heerlijckheden Geulle, Bunde & Ulestraten Clager tegens Lambert Smeets, beklaagde en gedetineerde. Gesien de genoomene informatien met de confessie des gedetindens daer by gedaen, behelzende dat denselven over het jaer geleeden van den Vlees solder op het Casteel tot Geul, naer de clam van de deure uijtgetrocken te hebben, gestoolen heeft eene schenck, en nu (?) omtrent de ses weeken geleeden nogh eene schenk met eene groote braetworsth, en ses dagen daer aen nogh een stuck gerookt vlees, naer alvorens wederom de clam van den solder in voegen voorsz. uijtgetrocken te hebben, als meede de twee boutellies wyn uyt den wynkelder, die door den gedetinde met een pas par tout is worden geopent, en eyndelijk het bier, het geene hij gedetinde voor hem bij thien gebrouwen hadde in een half aemtien in het Pan huys onder de cleer cuijp door hem gestelt voor af getapt en selfs geconsumeert, als mede gelet op de claght ende conclusie door den heer Claeger op den 20. 7ber 1721 geexhibeert, en op de schriftuyre van submissie met de geallequeerde bekentenissen daer in geexitereert door den gedetineerde op de rolle van den 24e dito overgegeeven, en daerenbooven over gem. schriftuyre van submissie gehoort den heer advocaat Veugen dienende den heer Claeger, en aldus geconsidereert wat te considereerende was. Scheepens der heerlijckheden Geull, Bunde en Ulestraten van wegens haer Hooc Mooc en Hren Staten Generael der Vereenigde Neederlanden, ter maenise van den Heer Officier reght doende, bannen den beklaegde en gedetineerde Lambert Smeets uijt consideratie dat de gestoolene goederen, alle syn eet en drinck waaren, voor syn leeven lanck uijt deese Heerlijckheeden ende deselver jurisdictien met interdictie ooijt meer daarin te coomen op poene van swaerder aen den lijve gestraft te worden denselven gedetineerde daer toe condemneerende in de costen en misen van justitie. Actum in judicio extraordinario den 4e 8ber 1721 coram domini praetore en omnibus dominis scabinis, dempto van D....... pronuntiatum en ter excecutie gesteld tot Geul den 16. 8ber 1721 coram dno praetore et omnibus dominis scabinis. Lou van Kan Avondwandelvierdaagse Op 29 en 30 juni en 1 en 2 juli organiseert buurtvereniging Oostbroek te Geulle voor de 19e maal in successie de avondwandelvierdaagse. Gestart wordt vanuit café Vossen - Raeven aan de Hulsertstraat te Geulle. U kunt kiezen uit de afstanden 5 - 10 en 15 km. Voor alle afstanden kunt u vertrekken tussen 17.30 uur en 19.15 uur. De inschrijfkosten bedragen fl. 1,50 per persoon, waarvoor u een prachtige, door pijlen uitgezet, parcours krijgt aangeboden door Geulle en omgeving. Als herinnering ontvangt iedere deelnemer een sticker. De I.V.V. stemper is aanwezig en de wandeltocht gaat onder alle weersomstandigheden door. De deelnemers aan deze vierdaagse kunnen genieten van een zeer landelijke bosrijke omgeving. Wandel mee en geniet van de natuur die Geulle en omgeving u te bieden heeft. Voor meer informatie kunt u bellen met 043 - 3646378. Kennisgeving In de heer zijn overleden: Computer Club Geulle Door de grote groei van het ledenbestand van de Computer Club Geulle sinds januari 1995, is het huidige clublokaal, zaal 't Jachhoes, helaas te klein geworden. Daarom wordt met ingang van de eerstvolgende bijeenkomst uitgeweken naar Cafézaal 't Centrum, Hulserstraat 89 te Geulle. Daardoor zijn er ook enkele bijeenkomstdatums gewijzigd voor 1999. De nieuwe datums zijn: - 3 juli - 7 augustus - 2 oktober - 6 november - 4 december Nieuwe leden zijn natuurlijk nog steeds welkom. Is de CCG iets voor u? Loop eens binnen en kijk wat er zoal te beleven is op computer gebied! De dorpssmid (deel 1) Rond 1900 waren er 3 (drie) smederijen in Geulle: M. Smeets op Westbroek, J. Philippens in Hussenberg en J. Kerckhoffs te Moorveld. Iedere smid had zijn eigen specialiteit. M. Smeets en zonen waren door heel Zuid-Limburg bekend om hun graafschoppen, schoffels, hakken en hakbijlen. Vooral de tuinders van St. Pieter bij Maastricht wisten hen te wonen vanwege hun graafschoppen voor het spitten in de kalkhoudende grond. Zij hadden een speciale manier om het staal op de juiste temperatuur te harden in olie of petroleum. Zij brachten op die gereedschappen in slagletters hun eigen merkteken M.S. aan. Na al die jaren zijn er nog verscheidene gereedschappen van te zien in het dorp. Voor de agrariërs deden zij alle voorkomende werkzaamheden: o.a. ploegscharen uitsmeden (scherp maken), ijzerbeslag op houten kruiwagenwielen maken, trekhaken maken die op de uiteinden van het dwarshout van een paardentuig werden bevestigd (opkrimpen), etc. J. Philippens uit Hussenberg was meer bekend om kunstsmeedwerk. Hij heeft rond 1920 veel voor de nieuwe kerk beneden in Geulle gemaakt. In die tijd ook heeft hij het hang- en sluitwerk gemaakt voor het huis van mevrouw van der Meij op de Snijdersberg. Uniek is de 212 voordeur met meer dan honderd gesmede spijkers of taats met vierkante koppen (nog steeds te zien). In 1935 heeft hij ook het hang- en sluitwerk gemaakt voor het huis van van Dooren op de Waalserberg. Van architect Lemmens uit Beek kreeg hij ook opdrachten om onder andere sierlampen, deurbeslag en sierankers (voor op voorgevels van huizen) te vervaardigen. In de oorlog '40 -'45, toen er geen ijzerwaren te krijgen waren, kreeg hij de gekste dingen te repareren: gaatjes in ketels en koekepannen dichten en wasketels (waarvan de bodem stuk was) van een nieuwe bodem voorzien. Dit gebeurde met een felsnaad. Smid Philippens met grote snor hield van nostalgie: hij was als een van de eersten lid van de heemkundevereniging Geulle. Smid Kerckhoffs in Moorveld was bekend als hoefsmid. In die tijd waren er nog veel boerentrekpaarden in het dorp. Verder pleegde hij onderhoud aan ploegen en dergelijke voor de agrariërs in de regio en krimpte hij platijzeren banden op op houten karwielen. Hij had toen al een autogeen lasapparaat. Het acetyleen-gas wekte hij zelf op in een ketel met calciumcarbid die buiten tegen de muur stond. Toen in 1926 elektriciteit in het dorp kwam, had hij een elektrisch lasapparaat. Deze drie werkplaatsen hadden niet veel attributen in huis. Het smidsvuur met blaasbalg, aambeeld en verscheidene grote en kleine vuurtangen stonden centraal. Verder stond er een werkbank met één of twee bankschroeven (of schroefstok), een slijpsteen en een handboormachine; soms ook nog een zetbank om platijzer rond te maken. Boven de werkbank hingen enkele vijlen: platte, halfronde en ronde of rattestaarten. Er stond een bak met vetkolen voor het smidsvuur en een bak met koelwater. Doordat de werktuigbouw in Engeland is ontstaan, waren de maten van hoekijzer, platijzer en plaat in Engelse duim of inch in de handel; een inch is 25,4 mm. Na de oorlog '40 -'45 is men overgegaan op het metrisch stelsel, dit tot tevredenheid van heel Europa. De werkplaats was een (van binnen) zwart geblakerde ruimte. Dit kwam door rook en damp van het smidsvuur. Elektrisch lassen kon vóór 1926 niet, omdat er toen nog geen elektriciteit in het dorp was. Het ijzer dat men verwerkte, was welijzer (van de peddeloven). Dit ijzer kon men aan elkaar wellen door beide uiteinden gloeiend te maken en dan snel tegen elkaar te slaan onder toevoeging van fijn zand dat een hoog siliciumgehalte had. Zo ontstond een goede verbinding. Welijzer was ijzer waar niet veel eisen aan gesteld konden worden. J. Maassen |
 |
 |
 |
 |
|
| Copyright © 1999-2006. 'Groeten uit Geulle' is een uitgave van de Heemkundevereniging Gäöl. |