Heemkundevereniging Gl - Sjakel augustus 2003
 
 


De Sjakel
Augustus 2003


Geulle in vroeger tijden.

59. De staakmadonna. (2)

In de Sjakel van de vorige maand vertelde ik over de staakmadonna van de Sint Martinus kerk. Dit beeld bestaat uit een geraamte van lattenwerk met daarboven op, de hoofdjes van Maria en het kindje Jezus. Het staakmodel wordt aangekleed met een wit kleed en een mantel. Nadat het beeld eeuwenlang in de parochiekerk van Geulle beneden heeft gestaan, is het lang geleden zoekgeraakt. In 1999 werd de staakmadonna in een erg slechte staat teruggevonden. Nadat het door het kerkbestuur werd gerestaureerd, is het door de vrouwenbond Sint Apollonia geadopteerd.
Vroeger kreeg de dit Mariabeeld regelmatig een andere kleur mantel. Die kleur veranderde samen met de kleur die het kerkelijk jaar voorschreef, zoals bijv. rood met Pinksteren en paars in de advents- of vastentijd. Door vrome gelovigen werd wel eens zo een mantel gegeven.
In vroeger tijden moesten meisjes uit ons dorp wel eens een mantel aan de staakmadonna schenken. Volgens een eeuwenoud gebruik was een meisje dit verplicht als ze haar vaste verkering uitmaakte. Alleen zo kon de “schande” van een verbroken relatie uitgewist worden. Steeds als het Mariabeeld een nieuwe mantel aanhad, zeiden onze vroegere dorpsbewoners: “Maria is weer eens klook” (= deftig).
Onder deze verplichting konden de meisjes uit Geulle vroeger nauwelijks of niet uitkomen. Want van generatie op generatie werd door onze voorouders verteld dat Maria wraak zou nemen, als deze meisjes geen nieuwe mantel aan de Geulse madonna gaven. Volgens de overlevering zouden “dissidente” meisjes vroeg oud en lelijk worden. Zij liepen de kans nooit meer een levensgezel aan de haak te slaan of anders was er voor hen een huwelijk vol problemen en pech weggelegd.
Om hen bang te maken werd het trieste verhaal van een zekere Marjanne van onder de Linde verteld. Deze had haar vrijer in de steek gelaten, maar was te gierig om de staakmadonna een nieuwe mantel te schenken. Marjanne geloofde niets van die Mariaverhalen die tijdens de lange winteravonden werden verteld.
Maar zie wat er gebeurde. Enkele dagen nadat zij in het dorp had gezegd dat ze geen mantel aan de Geulse madonna zou schenken werd Marjanne ernstig ziek. Ze werd gekweld door hevige pijnen, hoge koorts en vreselijke dromen. Nadat ze na lange tijd beter werd, bleef het kwakkelen met haar gezondheid. Terwijl haar leeftijdgenoten in het dorp er nog begeerlijk uitzagen, werd de ooit zo knappe Marjanne met de dag lelijker. Ook leek ze vroeg oud. Haar gelaat kreeg diepe rimpels, het zwarte haar werd snel grijs en haar prachtige figuur was snel verdwenen. Geen man keek meer naar haar. En zo zat zij thuis te morren en te kniezen omdat ze geen echtgenoot kon vinden.
Toen Marjanne al oud was, wist ze toch nog een man aan de haak te slaan. Die beloofde haar eeuwige trouw maar het bleek achteraf een leegloper te zijn. Hij had het voorzien op haar goed gevulde geldbuidel. Hij speelde mooi weer met haar spaarcenten en liet zich het bier en de jenever in de kroegen van het dorp goed smaken. Toen deze klaploper al haar geld opgemaakt had, was hij plotseling spoorloos verdwenen. Hij werd nooit meer in Geulle gesignaleerd. En tenslotte was Marjanne er eindelijk van overtuigd dat al deze ramspoed haar bespaard was gebleven, als zij indertijd Maria een mantel had geschonken. En toen verzuchtte zij: “Hauw ich indertied Maria toch mer klook gemaakt” (Had ik indertijd Maria toch maar deftig gemaakt, door haar een nieuwe mantel te schenken)!

Archie Varis.

Literatuur:
1. Maas- en Geleenbode, 13-5-1987
2. Kontakt, 28-4-1989


Öt kèrrèkplein aan de Maas.

Ö tiedsje geleeje sting in de gèzèt tatter planne waore um öt kèrrèkplein tot besjerremp dörrepsgezich te wille verklaore. Doe begôsj mie hertsje al weer get sneller te kloppe. Want aan dat pleinsje höb ich hiël get sjwoin jeugherineringe euvergehauwe.
In de Vaste woor twië kiër in de waek um zes oor in de kèrrèk ö Lof gehauwe. Friedès besting dat oette kruuswaeg. En ön oer van te veure zaogste de braag jông Maaslengers al op waeg nao öt kèrrèkplein gaon. En dao waor altied waal eine dae dan önne voetbal bie zich hauw.
Ester nog mer ö paar jônges waore woor de paort van Hoebe oetgeroope tot goal. En dao waor altied waal eine dae es kieper wôl gaon staon. En dan waor optie paort geknald esof öt penanties van öt nederlands elftal betrof. Waore der al gauw mië jônges bie-ei dan verplaatsde zich nao öt voetballe nao öt kiezelveld veur öt gemeintehoes. En dao woor dan gesjaote tatte kiezele door de lôch vlooge en de bal sôms -önne hiël ènkele kiër en dan gans per ongelök – taenge ön roet aanvloog.
Ich weit nog van de Witte van Tien, dae van de noonk, meister Tilmans, sjus ö döbbelsje hauw gekreege, bie häöm ön roet raakde die mèt zwoin glaasgerinkel neet bestand bleek taenge deze aafstandssjäöt. En de Witte bie ziene noonk ging aanbelle um zie pas gekreege döbbelsje – ö kapitaal in daen tied – truk te brènge.

Veer, es jônges,(hauwe nog nwoits gehwiërd van hangjongere) keeke altied oet nao de Vastentied. Es veer voetbalde waore veer zwoi gespanne dat veer de kèrrèkklok neet hwiërde tumpe. En ö paar menuute veur zès versjeen dan de keplaon um ôs te zègke dat veer nao binne moosjte want öt Lof ging beginne.
Um de kèrrèkèf waor ön moer mèt stankètsel. Die moer hauwe veer nwuödig bie öt “baare”.
Dat waor ö euverluipspeel van de moer nao öt hoes van Hoebe. En dat speelde veer este bal kèpot gegange waor. Dan woore twië pertieje opgestèld taenge euver ei. En dan moosjte perbeere aan den euverkant te kômme zônger door de taengepertie aafgetik te waere. Dae öt iëste de moer losgelaote hauw moosj maake tatter weer gauw veilig aan dezelfde moer trök kaom zoonger aafgetik te waere door eine van de taengepertie dae later es häöm de moer verlaote hauw. Woorste getik dan moosjte aan den euverkant aan de moer gaon staon en wachtte totste door eine van diene eige groep verlôs woors. Waore versjillende van diene eige groep gevange dan maogde die zich ei hand gaeve um zwoi wiet mögelik nao de straot te kômme. En woor de veurste getik, dan môch de hiël rie perbeere truk aan den euverkant te kômme um dan weer gewoon mèt te doon.
Op öt kèrrèkplein steit ouch ö sjwoin kèpelke van Sint Antonius dat door de Jônkheid ôngerhauwe weurt.
Euver öt veur ziene tied imposant gemeintehoes hoof ich uch neet väöl te vèrtèlle. Dao haet zellèfs ön sjwoilklas gezaete mèt väöl kèngerkès die de täöfelkès hel-op van boete moosjte liëre. Este vinster aopestông dan klônke hun stömkès euver öt ganse plein. Aan de angere kant zaotte bewoirswjoil van de Franse Zuster Annencé die de kènger franse leedsjes liërde, wie “ Saint Nicolas,patron des ècoliens, apporte moi un petit pancier”. Dat bèn ich noe nog neet vergaete. Naeve öt gemeintehoes laog de kaffee van Lowieje, woi de dörrèpspoletiek
Mèt ei dröpke aafgespeuld woor. Ich weit nog dat dae kaffee aafgebrand is en dat ze daonao önne nuuje kaffee en önne nuuje winkel geboed höbbe dae mië es tiëndoezend gölle gekôs hauw.

Aan de Weskant, veur öt hoes van Metjeu van Gusjke en woi later die van Piels gewoond höbbe, steit ö sjwoin kruus op ö steine monemènt, opgerich ter herinnering aan öt gouwe fiës van pestwoir Swelsen. En naeve öt gétske woonde de köster Norbaer van de Pender. Aan den euverkant sting ön kônkernölle hègk mèt blaar die flink jeukde este daomèt ingevreeve woors.
Daovan woor önne spenderik gemaak veur de klabbösj, umtat die good vètsde. Veer maogde Norbaer dèkker hellèpe este twië klokke geloed moosjte waere. Esser zellèf neet debie waor, pakde veer de touwe ônger öt loewe hwoig vas en leete ôs mètte loch intrèkke.
Tösje Norbaer en öt kepélke laog öt hoes van den auwe meister Janssen, woi hiël get verhaole euver vertèld woore. Hae waor geine gemaekelikke. Ziene zoon woor affekaat en dao weurt noe nog sôms euver gepraot. Um zien haore good te laote greuje ginger in öt veurjaor in de zachte meiraenge staon. Ziene sjwoinzoon, Meister Tilmans, zalle de auw luu van Gäöl zeker neet vergaete. Dae waor de goojigheid zelf en hauw väöl verstand van bieje en van goudsalamanders en van tandpien. Sjus wie Sinteplonia, die ouch in de nuu kèrrèk häör plaats behauwe haet. En noe veer öt toch euver de nuu kèrrèk höbbe, öt tis ön sjwoin kèrrèk die in 1920 geboed is gewoore. De sjilderinge zin bès de meute waert. Ônger de ziekepél rechs ligk önne grwoite graafkelder, woi de kestiëlhiëre begraave woore. Dae graafstein steit noe rechop taenge de moer van de ziekepél. Dae moot geer mér ins good bekieke. Die ziekepél is nog ö stök van de auw kèrrèk , sjus wie den auwe taore. Ônger dae taore kaome de luu vreuger nao binne en den elter sting in de Leevevrouwekepél. Dae taore is al hiël auwd. Mesjien al 700 honderd jaor. Estae taore kôsj vertèlle euver de Maaslengers en de anger Gäöllenaere dan woor öt kèrrèkplein zeker besjerrèmp dörrepsgezich.

Mar/B


Politie Varia

In de maand juli werd 32 maal opgetreden door de politie middels meldingen van inwoners van Geulle of eigen waarnemingen van de politie.

  • Op 2 juli vond een visserijcontrole plaats bij de visvijver aan de Kleivelderweg. In totaal werden 11 vissers gecontroleerd waarbij alles in orde werd bevonden.
  • Op 3 juli reed een fietser over de Kanaalweg. Hij had last van de genuttigde alcohol en viel in de berm. Na behandeling bij een arts en een proces-verbaal rijker werd hij thuis afgezet.
  • Op 4 juli sprong de waterleiding in Westbroek. De WML werd gewaarschuwd waarna men het gat ging dichten.
  • Tijdens een milieu-actie samen met de ambtenaar van de gemeente Meerssen werd zes maal opgetreden inzake het verbranden van afval zonder vergunning, storten huis-houdelijk afval en de Boswet.
  • Op 16 juli moest een bestuurder van een bromscooter op de Slingerberg uitwijken voor een bestuurder van een personenauto. De bestuurder van de bromscooter kwam ten val en de bestuurder van de personenauto reed door. Een onderzoek naar de onbekende bestuurder loopt.
  • Op 17 juli vond bij de visvijver een mishandeling en vernieling plaats. Het jeugdig slachtoffer deed aangifte. Een onderzoek naar de jeugdige daders loopt en binnenkort zullen zij worden opgeroepen om te verschijnen bij de politie.
  • Op 20 juli werd een auto gestolen in Oud Geulle. Een dag later werd hij uitgebrand gevonden in de Saintweg. In de Graaf Wolter Hoenstraat ontstond een aanrijding tussen twee personenauto's. Alleen materiële schade was het gevolg.
  • Tijdens de Kiezelfeesten in België werd door bezoekers van dit festijn op de terugweg een uithangbord in Oud Geulle vernield.

Verder werden geen meldingen van overlast of andere zaken ontvangen bij de politie.

Hub Schoenmakers
wijkagent Geulle


Geulle 50 jaar geleden
Augustsus 1953……..

- Onlangs had de onderhandse aanbesteding plaats van de bouw van een nieuwe kerk in het rectoraat Waalsen met het volgend resultaat:
v.d.Linden Roermond fl.197.300
J.H.Bogman Beek fl. 195.400
H.Coppens en Zn. Maastricht fl. 192.900.
De gunning is aangehouden.

- De redactie-secretaris van de Sjakel , de heer Hub Lemmens is op 22 augustsus in het huwelijksbootje getreden met mej. Nelly Baeten. Het verheugt de Sjakel dat Hub als medewerker aan de Sjakel blijft verbonden. Zij gaan wonen in Maastricht.

- het gemeentelijk uitbreidingsplan. De gemeente beschikt zelf over de volgende terreinen:
Bosgrond 34.88 HA
Boomweide 10.45 HA
Bouw en weiland 44.34 HA
Andere gronden 1.63 HA
De helft van de bewerkte oppervlakte cultuurgrond bestaat uit grasland met fruitbeplanting.Ook hier zal in de fruitbedrijven een aanmerkelijke verbetering dienen te worden aangebracht door het kweken van uitsluitend betere kwaliteiten en de vervanging van de hoogstam-boomgaarden door beplanting in struikvorm met haar betere opbrengsten en minder arbeidsintensiteit.Voor wat de uitbreidingsplannen betreft is er zoveel mogelijk rekening mede gehouden het landelijke karakter der gemeente te handhaven en dus van de beschikbare van uitstekende kwaliteit zijnde kultuurgronden zo weinig mogelijk aan deze bestemming te onttrekken.
Het welvaartspeil. De gemeente Geulle kan bogen op een hoog welvaartspeil. Dit blijkt uit de zeer welvarende indruk welke men bij de doorkruising der verschillende gehuchten opdoet. De algemene gegoedheid der bevolking blijkt overigens ook uit het eigendom der bewoonde panden. Van het aantal in 1947 bewoonde woningen namelijk 340 waren er 257 ofwel 75% eigendom van de bewoner, welke cijfers voor Nederland 28% en voor de provincie Limburg 43% was. Van de 97 boerdrijen waren er 89 of 92% eigendom, tegenover Nederland en de provincie Limburg resp. 68% en 77%.

Hein Peters


Brieven van Pieke Junior uit de Piemelenhoek.

Dag mensen van Geul, hier ben ik weer met een briefje uit de Piemelenhoek. En het is echt heel warm hier, zo warm dat het allang niet meer geweest is, en over al is het niet groen maar bruin en gans Geul lijkt wel uitgestorven overdag, want der is geen hin buiten te zien maar wel ’s avonds, dan maken ze een hele boel plezier en nog meer leven op de terrassen. De Noonk zegt dat het weer eens een ouwerwetse bouwvakantie is geweest, die hadden vroeger altijd het beste weer en de meeste dorst, maar der zijn ters ook een heleboel van Geul wijt weggegaan, nou dat hadden ze toch ook niet hoeven doen, want der zijn ters ook, die bijna hun kont aan de bossen verbrand hebben en dan kun je beter in Meersse blijven, want daar mag je nou niet meer stoken in de open lucht, maar zeker wel binnen en in de achterkamer, zegt de Noonk. En de bejaarde van beneden hebben geprotesteert tegen dat bij hun de heg niet geknipt was en die van de redactie, die hadden een foto devan in de vorigende Sjakel gezet en die hadden zich af gevraagd of dat er wat aan gedaan zou worden en nou zegt de Noonk, wat waar is, is waar en dat de gemeente nou goed werk gedaan heeft en alles in ene keer devan afgerots heeft en dat ligt zeker daaraan dat die van de raad ook de Sjakel lezen, iedere maand, om te kijken of ze ook derin staan. Nou, dan hebben ze hier der eentje waar ze ook wat aan kunnen doen, dat ze nou een heleboel boomstammen langs de Kanaaldijk leggen, dat gaat nog, maar anders ligt daar deks een hele hoop zooi en dan is het net of Geul het lager van Meersse is en de Noonk vindt, dat ik daar maar eens wat over moet schrijven en als die van de gemeente dat lezen, dan komt daar misschiens ook een komaf aan net als bij de heg van de bejaarden.

En dan hebben ze tenminste weer wat om over te praten en te steggelen als ze op het terras zitten. En het gaat alleweil ook heel goed met die van de horeca, want aan de Maas hebben ze hun deskundig en geschoold personeel uitgebreid en aan de visvijver is der schijn een nuwe bijgekomen en in Hulse zijn der een paar in het hoge seizoen gewoon op verkantie en dan vragen ze zich ook nog af waarom de lui van Geul zo deks naar Sjel gaan in Bels en de Noonk was ook gegaan met Harie en ze hadde zich de broekspijpe opgestroopt en ze waren zomaar door de Maas heen gegaan en Harie had bijna een schoen verloren, maar toen ze terugkwamen zijn ze toch maar met het veer overgegaan, want het was te gevaarlijk omdat de Noonk zei dat hij aan Harie zijn ogen kon zien dat het peil te hoog was gekomen, maar het was toch wel heel erg gezellig geweest en dorstig want wie ze door de gang weer in Geul kwamen hadden ze zich der daar toch nog maar ene gepakt, bij het eerste kapelke wat ze tegen kwamen.
En nou wordt het toch langzamerhand mooi tijd dat het gaat regenen, want den haan zit den hele tijd onder het schop in de scheem en de hinnen beginnen zich te beklagen en de Noonk zit ook maar de hele tijd onder de poort in den trek en in zijn stupke, maar niet in zijn korte broek, want dat vindt hij niet uitzien zegt hij, seer hij in de gezet van Maastricht gezien heeft wie de mensen daar de bij lopen maar Harie zegt, dat dat komt doordat de Noonk benen heeft, die zo krom zijn, dat hem de zeug nog dedoorheen loopt als hij ze moet vangen.

Nou, mij is het te warm om achter de varrekens aan te rennen, ik blijf liever gezond dus ik ga maar bij de Noonk zitten, niet te veel doen want anders loopt je de zweet wie leuter langs de prei, dus de groeten en tot de volgende maand, met de groeten van jullie Pieke junior uit de Piemelenhoek.


Buurtvereniging “Geulle Aan de Maas” viert 50 jarig jubileum.

Het kerkdorp Aan de Maas (tussen Maas en Julianakanaal) is een van de oudste gehuchten van Geulle.
Omdat de Maas in lang vervlogen tijden een belangrijke doorgangsroute was voor het handelsverkeer vestigden zich hier al vroeg bewoners. De overwegend katholieke bevolking was in die tijd georiënteerd op kleinere landbouw, vee- en fruitteelt. Vóór de herindeling van Geulle bij Meerssen was Aan de Maas het bestuurscentrum van Geulle, immers het gemeentehuis, de kerk, de lagere school en het kasteel waren of zijn er nog gevestigd.
Toen in Zuid-Limburg de industrie (mijnen, aardewerk, papier) opkwam vonden vele boerenzonen werk in deze industrietakken, immers op de kleine boerderijen was niet voor iedere zoon een volledige dagtaak voorhanden. Zij vertrokken uit de buurt en vestigden zich elders, dichter bij het werk en huwden vaak meisjes uit de nieuwe omgeving. Veel jonge dochters gingen in dienstbetrekking, meestal naar een stad. Ze trouwden en vestigden zich met hun gezin niet meer in hun oude buurt.
Gevolg van een en ander was dat de ouders aan de Maas achterbleven, meestal verzorgd door de oudste dochter, die dan ongehuwd bleef. De buurt vergrijsde. Bij het overlijden van de ouders werd de vrijgekomen woning verkocht aan "vreemden". In de laatste halve eeuw is de buurtbevolking nagenoeg totaal “vernieuwd”, waardoor de rasechte “Maaslenger” zeer zeldzaam aan het worden is. Toch is het mogelijk gebleken om 50 jaar geleden een buurtvereniging op te richten die vandaag nog springlevend is en waaraan ook de "nieuwe Maaslengers" met veel enthousiasme deelnemen. Het is alleen jammer dat de dagelijkse omgang totaal is veranderd. Ouderen zeggen: "De Maasbuurt is de buurt van vroeger niet meer". Er wordt niet meer 's avonds op de bank voor het huis bij elkaar gezeten en in de winter is "plenken" er niet meer bij. Iedereen is op zijn eigen ingesteld. Toch is een ding onveranderd gebleven. Bij dreigende overstromingen is iedereen dag en nacht bereid hulp en bijstand te verlenen waar dat nodig is.

Ook wordt door de buurtbewoners (ook de nieuwe) geestdriftig meegeholpen bij de organisatie van diverse activiteiten.
Afgelopen juni had de buurtvereniging de organisatie van de Sacramentsprocessie. Door een goede organisatie en vele medewerkers was de vereniging in staat mooie versieringen aan te brengen in de vorm van een ouderwetse zandloper. Van diverse kanten kreeg de buurtvereniging dan ook een pluim op de hoed gestoken. We hopen dat onze buurtvereniging eensgezindheid en vriendschap mag blijven uitdragen voor zowel de nieuwe als oudere bewoners van onze buurt.

Ter gelegenheid van het 50 jarig jubileum zal door het bestuur van de buurtvereniging een speciaal fotoboek worden uitgegeven, voorzien van ca. 60 nog nooit eerder vertoonde foto's van talrijke gebeurtenissen uit dit oude stukje Geulle. Het boekwerk is samengesteld door een van de oprichters van het eerste uur van de jubilerende buurt-vereniging t.w. de heer Hub Janssen. Het boekje zal in een beperkte oplage worden gedrukt door Drukvorm Geulle en kost slechts € 4,00
Het programma ter gelegenheid van dit 50 jarig jubileum ziet er verder als volgt uit:
Zaterdag 20 september 18.00 uur.
H.Mis in de St. Martinuskerk voor alle overleden en levende leden, oud leden, oud bewoners van Geulle Aan de Maas, evenals alle Geullenaren en andere belangstellenden.
Deze H. Mis zal worden opgeluisterd door het vermaarde 65 leden tellende Posterholts Gemengd Koor (P.G.K.) onder leiding van Jan Teuwen. Uitgevoerd zal worden de Missa Festiva van Gretchaninoff.
Gezien de ervaringen elders in Limburg, dient U op deze dag tijdig in de kerk aanwezig te zijn om verzekerd te zijn van een zitplaats.
Aansluitend aan deze feestmis zal er tot ca. 20.00 uur een receptie plaatsvinden in een hiervoor speciaal ingericht feestpaviljoen in de tuin van Chateau Margot, Kuiperstraat 4a.
Hierna volgt de feestavond. Voor goede muziek en een natje en droogje is gezorgd.
Zondagmiddag 21 september zal er een speciale middag worden georganiseerd voor de leden van de buurtvereniging.

H. Spee


Voedseldistributiebonnen 2

Naar aanleiding van het artikel van Paul Notten in de Sjakel van juni jl. over het systeem van voedseldistributiebonnen tijdens de 2e Wereldoorlog ontving de redactie een tweetal brieven, te weten een brief van ons Heemkundelid Lei Sassen uit Venlo en een brief, afkomstig van iemand die onbekend wenst te blijven. Dhr. Sassen stuurde met zijn brief ten behoeve van het archief van de Heemkundevereniging mee:

  • een aanvraagformulier voor een schoenen-bon, met toelichting;
  • een formulier "Individuele aanvraag voor extra rantsoenen wegens bijzondere arbeid"
  • een tweetal kopieen "Nieuwe Bonnen" en een kopie "Nieuwe bonnen voor voedings-middelen";
  • een kopie van een schrijven van de Distributiekring Meerssen aangaande de uitreiking van bonkaarten voor de 9e Periode;
  • een textielkaart VA 905;
  • een bonkaart KA 905 voor de 5e tot en met de 8e Periode;
  • een bonkaart QC 901 voor vrouwen geboren in 1931 of vroeger;
  • een bonkaart P E;
  • een bon voor 0.1 m3 vensterglas;
  • een bon voor een toer-buitenband;
  • een bonkaart distributie vaste brandstoffen;
  • een distributiekaart;
  • een rijksdistirbutiekaart;
  • voedingsbonnen;
  • een tweede distributiekaart;
  • een kopie van een distributiekaart;
  • een distributiekaart voor tabak;
  • een overzicht van de verschillende soorten distributiebonnen

De brief van dhr. Sassen is hieronder integraal weergegeven.

De distributie Stamkaart is tevens het bewijs van opneming in het bevolkingsregister. Deze Stamkaart werd ingevoerd met ingang van september 1939 en was grijs van kleur met blauwe opschriften en lijnen. De stamkaart was geen bonkaart, maar het basisdocument van de distributie, waarop bonkaarten, aanvraag-formulieren en persoonsbewijs konden worden verstrekt cq. aangereikt. Deze uitreikingen werden door middel van een aantekening, code of stempel in één van de 297 vierkantjes op deze kaart aangetekend. Later kwamen er ook nog inlegvellen bij die in de stamkaart werden vastgeniet.
Iedereen (baby’s niet uitgezonderd) die ingeschreven was, of bij de geboorte werd ingeschreven, kreeg via de ambtenaar van de burgerlijke stand een stamkaart uitgereikt (in mijn archief heb ik een stamkaart die één dag na de geboorte van een nieuwe wereldburger werd uitgereikt bij de aangifte). In 1939 (dus na de uitreiking van de stamkaart) werd een Rijks-distributiekaart uitgereikt aan allen die in het bevolkingsregister waren ingeschreven. Bij wijze van proef kwam in het najaar van 1939 de suiker op de bon. De rantsoenen waren zeer ruim en suiker was toch min of meer een luxe artikel en werd zeer matig gebruikt. Bovendien kochten de grens-bewoners langs de Belgische grens hun suiker in Uikhoven of van de smokkelaars die deze suiker langs de deuren verkochten. Deze gesmokkelde suiker kostte bovendien slechts een kwart van de prijs in Nederland. De proef was dus voor de Nederlandse regering geslaagd.
Al vrij kort na de Duitse bezetting kwamen levensmiddelen als eerste op de bon. Voor bijna al het dagelijkse basisvoedsel waren er aparte delen op deze bonkaarten, voor bijvoobeeld vlees, brood, boter, melk en aardappelen. Ook waren op deze bonkaarten bonnen voor ‘algemeen’ of ‘reserve’ en deze werden dan aangewezen voor bijvoorbeeld stroop. Aparte kaarten waren er voor goederen zoals textiel, brandstof, groente, fruit, vis, tabak, versnaperingen, vet en petroleum. Bonkaarten werden uitgereikt naar bepaalde leeftijdsgroepen en geslacht, bijvoorbeeld voor meisjes tot vier jaar, of voor mannen van 21 jaar en ouder.
Veel artikelen (geen levensmiddelen) moesten apart worden aangevraagd, zoals fietsbanden, schoenen, porcelein en glas. In januari 1944 werd de tweede distributiestamkaart uitgereikt. Deze was eveneens grijs van basis-kleur. De opdruk en lijnen waren bruin. Bij de gezinshoofden stond aan de voorkant van de stamkaart het woordje ‘hoofd’ gestempeld.
De distributie duurde tot begin jaren vijftig van de vorige eeuw. Toen ik op 1 maart 1949 als gewoon dienstplichtige onder de wapenen werd geroepen, moest ik mijn distributiebonnen bij mijn onderdeel inleveren.
Aan echtparen en kraamvrouwen werden extra bonnen uitgereikt voor speciale artikelen, zoals lakens, dekens, potten, pannen en servies. Kraamvrouwen kregen extra bonnen voor toiletzeep, luiers en dekentjes.
Tijdens de 2e Wereldoorlog werden de nummers van de bonnen die geldig waren voor een bepaalde periode in de kranten bekend gemaakt. Ook in de winkels hingen lijsten op met deze gegevens.
De huismoeders hielden de geldigheidsduur van de bonnen bij en bewaarden de stamkaarten, distributiebonnen en verzekeringspolissen zorgvuldig in een tas, die in geval van een luchtalarm werd meegenomen naar de schuilkelder. Bij het boodschappen doen hadden de huisvrouwen meestal een etuitje (van papier) waarin de geldige bonnen werden bewaard. De bonkaarten bleven thuis. Het uitreiken van de bonkaarten gebeurde veelal in het gemeentehuis, soms ook in de harmoniezaal.
Hier zaten de distributieambtenaren achter een tafeltje waarop de nieuwe distributie-bonkaarten met dezelfde soorten op stapeltjes lagen. De afgehaalde bonkaarten werden in een code op de stamkaart afgetekend.

Enkele kanttekeningen
De in de alinea ‘nog enkele losse onderwerpen’ genoemde kapitein Braun was tijdens de Duitse inval niet de commandant van de Geulse brugverdediging. De brugverdediging viel onder de plaatselijke compagnie’s commandant, de reserve-kapitein J. Th. H. Smeets.
Reserve-kapitein P.M. Braun, geboren te Amsterdam op 13 september 1891, was compagnie’s commandant van de 6e grenscompagnie van het 17e grensbataljon in Roosteren. Hier is hij op 10 mei 1940 gesneuveld. De broer van Hub Baltis, de sergeant Baltis, was ingekwartierd in café Jacobs-Tilmans.

Leo H. Sassen

 
Copyright © 1999-2016. 'Groeten uit Geulle' is een uitgave van de Heemkundevereniging Gäöl.