Heemkundevereniging Gl - Sjakel oktober 2003
 
 


De Sjakel
Oktober 2003


Geulle in vroeger tijden.

61. Petrus Regout en de spoorwegverzakking van 1892.

De vorige maand besprak ik hier de spoorwegverzakking die op 25 september 1892 in Geulle plaatsvond. Door het snelle en heldhaftige optreden van ene Dorus Knoppen werd toen een ramp voorkomen. De heer Sjeng Maassen van de Snijdersberg wist hierop nog een aardige aanvulling te vertellen: In 1892 heeft tijdelijk een hulpspoorlijn van circa 600 meter lengte dienst gedaan. Deze was na de spoorweg-verzakking aangelegd door Belgische soldaten en dwangarbeiders en lag ten oosten van de spoordijk waar nu het wandelpad ligt en wel van spoorlijnkilometer 10,2 t/m 10,8.
De twee tunnels links en rechts van het wandelpad aan de kanaalkant van de lange of Elsloër duiker zijn er niet altijd geweest. Tussen 1928 en 1934 is daar veel zand en kiezel gestort.
Deze was aan de andere kant van de spoordijk weggehaald omdat men daar bang was voor een nieuwe spoorwegverzakking. Niet alle zand en kiezel is op die heuvels terechtgekomen. Er zijn ook treinen vol richting Kerkrade gegaan voor het aanleggen van de spoordijk van het zogenaamde Millioenenlijntje. De opzichter bij de werkzaamheden was een zekere heer Brinkrink. Die 2 kunstmatige heuvels worden o.a. de zandberg en de “kniensheuvel” genoemd.
Petrus Regout de groot-industriëel in porselein van Maastricht had tenslotte dan toch gelijk gekregen. Reeds voor de aanleg van de spoorweg onder in de berghelling waarschuwde hij met grote nadruk tegen de gevaren van het onderliggende drijfzand. Moest hij van Maastricht naar het noorden reizen, dan liet hij zich steeds per koets tot Beek brengen en durfde daar pas de trein te nemen. Kwam hij uit het noorden terug dan reisde hij tot Beek weer met de trein en het laatste stuk naar Maastricht ging dan weer met de koets.
Vlak na de spoorwegverzakking van 1892 is een rijmpje gemaakt dat iedere Geullenaar indertijd van buiten kon opdreunen. Het gaat over deze Petrus Regout die in de volksmond ook wel de porseleinkoning van Maastricht werd genoemd.

Waarom Regout niet kwam per trein
Dat zou een heel verhaal zijn
Hij had gewaarschuwd voor de berg
Dit was een spoorlijn al te erg

De spoorlijn door het Geulse land
Bestond volgens hem vooral uit zand
En op een goede vroege morgen
Zat men dan ook in de zorgen

Een trein kwam plots met volle vaart
Maar een Geullenaar vrij en onvervaard
Liep met een rode zakdoek voor zijn leven
Om de machinist een sein te geven

Veel mensen heeft hij zo gered
Want de trein kon stoppen net
Voor de trein in het gat kon rijden
Heeft hij de reizigers kunnen bevrijden

De beloning was zowaar
Tien guldens maar
En Regout kreeg toen bleek
Groot gelijk met zijn rit naar Beek

Archie Varis.

Literatuur:
1. De Limburger, 11-9-1992 / Privé archief Jean Voncken, Moorveld.
2. Uit Geul’s verleden. (1926)

naschrift van de redactie
Een opmerkzame lezer maakte ons attent op het feit dat bij het artikel over de Staakmadonna in de Sjakel van augustus 2003 de bronvermelding niet geheel compleet was. Bij d
e bronvermelding moet ook worden opgenomen: 1. Uit Geuls’verleden, Past. Kengen, 1926 en 2. Sjakel, februari 1989

 

Sinterklaas ook dit jaar weer naar Geulle

Traditiegetrouw zal St. Nicolaas ook dit jaar weer per boot in Geulle arriveren. Het Comité Aankomst St. Nicolaas heeft er ook dit jaar weer voor kunnen zorgen dat Sinterklaas met een prachtig jacht over het Julianakanaal naar Geulle zal komen. Het comité wordt daarbij gesteund door een grote groep vrijwilligers en door diverse instanties en zakenlieden die deze activiteit welwillend ondersteunen.

Na uitvoerig overleg met Sinterklaas en diens hoofdpiet is afgesproken dat de Sint op zaterdag 15 november in Nederland zal arriveren en op zondag 23 november 2003 omstreeks 14.00 uur voet aan wal zal zetten in Geulle. De steiger voor de aankomst wordt ongeveer 100 meter ten noorden van de brug over het kanaal ingericht. Kinderen, die met hun ouders, de Sint willen verwelkomen kunnen het beste plaatsnemen op het westelijke fietspad. De aankomstplaats zal versierd zijn met vlaggen en is dus gemakkelijk herkenbaar. De geluids-versterking bij de steiger zal, zoals altijd, verzorgd worden door de bekende disc-jockey Dion Voss. Onder leiding van ceremoniemeester Jan Boom vindt de officiële verwelkoming plaats, hoogst-waarschijnlijk zal daarbij ook de burgemeester aanwezig zijn. De verdere muzikale verwelkoming vindt plaats door en van de beide Geulse muziekkorpsen. Dit muziekkorps zal de Sint ook begeleiden op zij tocht door het dorp.

Ouders die hun kinderen, in de leeftijd van 0 t/m 12 jaar, willen aanmelden voor een persoonlijke ontmoeting met de Goedheilig-man kunnen dat doen door middel van aanmeldingsbriefjes, die op Basisschool “St. Jozef” en Basisschool “In Het Riet” en Peuterspeelzaal “Pinokkio” worden uitgereikt. Aanmeldingsbriefjes zijn ook verkrijgbaar bij mw. Paula Vossen, Oostbroek 10 en bij mw. Lia Pluis, Hussenbergstraat 3. De aanmeldingsformuliertjes zijn vanaf maandag 27 oktober 2003 verkrijgbaar en dienen uiterlijk op zondag 3 november te zijn ingeleverd bij een van de bovenstaande adressen. Dat kan ook nog op beide basisscholen op donderdag 30 oktober 2003 om 13.30 uur. De kosten voor aanmelding bedragen slechts € 3,-, waarvoor de kinderen ook nog een passend cadeautje krijgen.

 

Gäöl ’62 speelt ‘t Testament

Op 25 en 26 oktober, 1,2, 8, 9, 15 en 16 november 2003 vindt in de Harmoniezaal te Geulle de jaarlijkse uitvoering plaats van Gäöl ’62. De titel van de produktie is: `t Testement.
De aanvangstijd is elke avond om 20.00 uur en de kaarten kosten 4 euro. Deze zijn te bestellen bij Pieke Ummels 043 - 3646698 op maandagavond, woensdagavond en vrijdag-avond telkens van 18.00 tot 20.00 uur.

 

Opgraving aan de Saintweg in Geulle.

Het plan
De Grensmaas voorziet in archeologisch onderzoek op die plaatsen waar dat nuttig kan zijn. Daartoe is het gebied van de Grensmaas op Geuls grondgebied met behulp van onder andere archiefonderzoek en handboringen systematisch ‘doorgelicht’. Voor Geulle zijn er twee plekken in de Saint gelokaliseerd als ‘archeologisch interessant’.
In de twee laatste weken van september is het onderzoek verricht. De Maaswerken heeft voor dit werk een gespecialiseerd bureau ingeschakeld: BAAC BV. Het woord BAAC staat voor: Bouwhistorie, Archeologie, Architectuurhistorie, Cultuurhistorie.

Het onderzoek.
Evenals in de andere gebieden van de toekomstige Grensmaas waar opgravingen gedaan worden, was er voor de onderzoekers een graafmachine beschikbaar. De machine graaft en schraapt met een grote schop het gebied heel voorzichtig af. De archeologen lopen gewapend met schop en troffel waakzaam rond om bij de eerste de beste verkleuring van de aarde of bij het vinden van voorwerpen in de ondergrond over te gaan op peuterwerk. Archeologisch onderzoek is minutieus werk. Kleine oneffenheden in de ondergrond kunnen stille getuigen zijn waaruit de geologische geschiedenis of menselijke activiteit af te leiden valt.

De plekken.
In het vooronderzoek zijn 2 plekken gelokaliseerd. Eerst een plaats vooraan in de Saint waar in vroegere eeuwen mogelijk de Geul gestroomd heeft. De eerste plek levert niets op. In de ondergrond ‘verspoelde aarde’ van vrij recente datum. ‘Hoe oud?’ vraag ik. Midden/eind negentiende eeuw denkt Bernard van Dale, een Belgische archeoloog die bij BAAC werkt. De tweede plek wordt definitief gelokaliseerd aan de hand van brokken veldbrand die in het akkerland halverwege de Saint gevonden worden: de plek ligt vanuit Geulle gezien rechts van de Saintweg, ingeklemd tussen de weg en het kanaal.

Een veldbrandproductieplaats.
Middels 2 haaks op¨elkaar gegraven sleuven wordt het terrein met een oppervlakte van 20 bij 20 meter verkend. In de wanden van de sleuven zijn de lagen in de ondergrond goed te herkennen. Eerst een 60 centimeter dikke laag vruchtbare rivierafzetting waarvan de bovenste laag bewerkt wordt als akkerland. Daarna is het direct raak. Men stuit op het afval van een brikkenbakkerij: een dikke puinlaag van brokken veldbrand en helemaal vergruisde veldbrandsteen. Het grootste deel van de veldbrand lijkt wel verpoeierd.
De afvallaag varieert in dikte van 80 tot 120 centimeter.
Overduidelijke sporen van de vroegere menselijke activiteit die hier vroeger heeft plaats gevonden: het brikken bakken.
Een derde dwarssleuf laat zien hoe het brikken bakken gebeurde. Op het grensgebied van rivierafzetting en steenafval is het dwarsprofiel zichtbaar van een daar gegraven sleuven, diepte ongeveer 30centimeter.Iedere sleuf heeft als brandkanaal gediend wat goed zichtbaar is door een 3 tot 5 cm. dikke verweerde aslaag. Die geeft precies de contouren aan van de wanden en de onderkant van de sleuf.
Hoe gebeurde het brikken bakken? Op de bodem van de sleuf werden stro en takkenbossen gelegd. Hierop werd een laag gedroogde stenen gestapeld die weer afgedekt werd met stro en takkenbossen. Vervolgens ging de brand erin. Na enkele dagen als het vuur gedoofd was, konden de gebakken brikken afgevoerd worden en kon dezelfde brandgang weer gebruikt worden.

De verbrandingsresten zorgen na zoveel jaren nog steeds voor een prima afdruk in de wand.
In de wand zijn duidelijk 5 brandkanalen te onderscheiden. De afstand tussen de brandkanalen onderling bedraagt om en nabij 1 meter 20 centimeter.

Kwaliteit van de veldbrand.
De productie van veldbrand in het veld (en niet in een veldoven zoals later veelvuldig wordt toegepast) geeft geen hoogwaardig product. Daarvoor was de temperatuur in de in de grond uitgegraven brandgangen duidelijk niet hoog genoeg en de verhitting wellicht te kort in tijd. De blootgelegde veldbrand is héél zacht en kan met een vingernagel afgeschraapt worden. De dikte van de puinlaag duidt er ook al op dat er bij het brikken bakken heel wat misbaksels waren. Midden in de opgraving op een meter diepte ligt nog een laag achtergebleven rode veldbrand in de vorm van een pad. De veldbrandstenen hebben een robuuste maat: 24 bij 12 cm, dik 6 cm. De stenen liggen netjes achter elkaar gerangschikt. Het lijkt wel of de vroegere brikkenbakkers op een gegeven moment schoon genoeg hadden van de veldbrand in de Saintweg, zo onberoerd liggen de stenen er bij. De kwaliteit is wél beroerd.

Ouderdom.
In tegenstelling tot andere delen van ons land komt baksteen in Limburg pas tussen 1800 en 1850 op grote schaal in gebruik. Daarvoor is er ook al baksteen maar dan bij grote boerderijen. Gelet op de algemene geschiedenis en ook de (voorzichtige) uitspraken van de archeologen is de veldbrandproductie in de Saint van rond 1850 of van latere datum.

Bestemming.
Een prangende vraag is: welke bestemming heeft de veldbrand gehad? Het onderzoek geeft daar geen antwoord op. De vooronderstelling was dat de veldbrand mogelijk gebruikt zou kunnen zijn bij de bouw van plaatselijke kastelen (Geulle, Elsloo). Dat moet nu uitgesloten worden. De beide kastelen hebben een veel oudere bouwdatum terwijl de kwaliteit van de gevonden veldbrand ‘een kasteel niet waardig is’. Tijdens de opgraving was er even een sprankje hoop. De veldbrand-plaats ligt precies op de hoogte van de lange duiker onder de spoorlijn richting Elsloo (bij de zogenaamde. “kniensheuvel”). De veldbrand in de Saint van rond 1850 en de lange duiker onder de spoorlijn zijn uit dezelfde tijd (1850 tot 1860). Wat een combinatie van data. Daar moeten we het fijne van weten. Dus: op het eind van de laatste dag is het hele gezelschap archeologen met ondergetekende als plaatselijke gids naar de lange duiker gereden. Ter plekke: jammer. Bij de bouw van de duiker is een harde, fabrieksmatig geproduceerde gladde steen gebruikt die qua afmeting bovendien veel kleiner is dan het Saint-exemplaar.

Samenvattend.
Een leuk onderzoek naar een kleinschalige, vroeg industriële activiteit in het Geulse. En we doen maar net als de onderzoekers na afloop: zand erover (en van de winter wellicht weer maaswater).

Paul Notten.

 

Brieven van Pieke junior uit de Piemelenhoek

Hallo, mensen van Geul, hier ben ik weer met een briefje vanuit de Piemelenhoek. En nou had ik vandaag net naar het voetballen willen gaan, maar nou is het afgelast omdat een hele boel molmuus een berg moutheuvele op de velden van de Boys gemaakt hebben en dat was vroeger wel anders, zegt de Noonk, want toen hadden ze nog de Sim en die schuifde zich niet uit de weg voor een paar van die huppele en ook koeieflatte, die gingen ze toen met de platschup aan het lijf en de Noonk heeft zelf nog de tijd meegemaakt dat je eerst de schapekeutele moest rapen voordat je de wei op mocht om tegen het leren monster te trappen en vroeger was der schijns ook een vrouw in Broekhoven, die beedde het Sinterjansevangelie op drie hoeken van de wei en dan was ter nog eenen hoek open en dan klipseerden die mollen het hem daarlangs en als je het niet gelooft, zegt hij, maakt hij mij nooit meer iets wijs. Maar die van de Boys zitten der maar schoon mee en de Noonk heeft al een idee devoor, zegt hij, ze kunnen beter bij Schols in Hulse op het geleeg gaan sjotten, want dat ligt er toch maar voor soppekneuk en schandaal debij en der staat al wat groen en het is in ieder geval zo hel, dat de molmuus hun snuits derop verrineweren. En misschien kan Ernes van Augustin uit Bunde als consul van de voetballers dat eens met die van de gemeente regelen. En dan kan hij ook eens even kallen met die jonge vethouder, want die moest eigenlijk de hangplaats voor de jeugd in Meerse-west openschieten, want dat was een hut als een voetbal en die was met gezette toegeplekt, wie alles in Meerse, maar om dat de burger schijns bang was dat die jonge vethouder de bal niet zou raken, sjus wie hij dekser in de collegekamer derneve schijnt te vethouden, hadden ze die van slachter Meijert van Meerse gevraagd en die heeft overal op de wereld looker in de nette van de gools geschoten dus dat was een koud kunstje voor die, maar de jonge vethouder heeft toch nog de voorzet devoor mogen geven en dat kon hij nog wel raken en bij ons kunnen we dat straks zelf want wij hebben nog een paar echt bombers, zo wie Frans van Oligaars en Frans van den Akker en onze Loe, want Bernard van de ketel zei vroeger altijd dat die pas kon skiete.
En nou hebben ze bij de pleisie ook weer wat nieuws, want der staat ter de hele tijd ene achter de straatlamp bij Kasper zijn boerderij door een soortement verrekijker te kijken en die richt op alles wat langs komt of ze de gordel nog om hebben en of ze niet te hel vare en dat heeft ters een hoop al veel centen gekost en Harie houdt zich wel in zegt hij, want dat is nog altijd jammer geld en die pleisie zal zich ook moeten inhouden, want Harie ziet zijne buik zo achter de lamp uitkomen en het is sjus wie met de hondenepper, die is ter ook nooit als de lui hauvernacht den hond uitlaten en als Harie ergens half van de weg afgevaren wordt dan zie je ook nooit iemand en vroeger hebben ze nog wel eens op den Hessendijk een paar losgelopen honden onder den auto gehad, maar die man van die honden heeft nou vogels en die kan hij schijns ook niet binnen houden want die zitten nu aan de Maas ergens in de bomen en zodat ze zich niet kunnen versteken, hebben ze in het huis waar vroeger Graatsje zaliger en Tina woonde het groen is rats afgeknipt, of was het nou rood?
Maar misschiens gaat der nog wat veranderen, sjus wie in de kerk want die in Rome heeft gezegd dat het maar eens afgelopen moet zijn met misdienderessen en vrouwen in de kerk en zo en dat vindt de Noonk toch maar niks, want hij vraagt zich af wie nou het eerst het huis uit moet, de pastoor of de maag en de bank van de zank hier in den hoek is heel mooi geworden, maar het is wel wat hard om op te zitten en nou schei ik ter mee, met de groeten van jullie Pieke junior uit de Piemelenhoek.

P.S. jullie moeten je wel dat boekje met die kaarten van Geul aanschaffen, zegt de Noonk, want het schijnt dat ze van over de hele wereld dat al aan het kopen zijn !!

Politie varia

In de maand september werden door de politie 31 registraties opgemaakt met betrekking tot Geulle. Een greep uit deze registraties;

- Een melding van parkeeroverlast;
- Een melding van overlast jeugd in Geulle – beneden;
- Een melding van schennis der eerbaarheid, gepleegd aan de Kanaalweg.
- Diefstal uit bestelauto, gepleegd aan de Hulserstraat in de nacht van 10 september.
- Drie meldingen van overlast van een hond te Brommelen. De eigenaar zou de hond niet aangelijnd buiten laten lopen. Tevens zou de hond door zijn luide geblaf bij afwezigheid van de eigenaar, overlast veroorzaken voor buurt-bewoners;
- Diefstal uit personenauto, gepleegd in de Drossaertstraat in de nacht van 18 september;
- Melding van verbranden van afval;
- Drie inbraken in woningen. Een woning aan het Marktplein kreeg ongewenst bezoek in de nacht van 21 september. Het bleef echter bij een een poging mede door goede beveiliging van het pand. De tweede woning betroft een woning aan de Hulserstraat in de nacht van 25 september. Via de achterzijde van de woning kon men binnenkomen. De derde woning is gelegen aan de Mevr. van de Meijstraat. Het ongewenst bezoek bezocht de woning in de nacht van 29 september;
- Snelheidscontrole. Op 30 september, tussen 18.00 uur en 19.00 uur, werd met behulp van de lasergun een snelheidscontrole uitgevoerd op de locatie Oostbroek-Hulserstraat. De hoogste snelheid bedroeg 74 kilometer per uur.

In de vorige Sjakel berichtte ik dat de gemeente een skatebaan wilde plaatsen op de parkeerplaats aan de Sauerlaan, echter de jeugd heeft zich niet meer gemeld bij de gemeente waardoor de de uitvoering vertraging heeft opgelopen.

Hub Schoenmakers
wijkagent Geulle
tel: 0900 – 8844

Geulle 50 jaar geleden
Oktober 1953

- De V.V.V. “Heerlyckheit Geul” organiseert een buitengewone algemene vergadering om een mogelijke actie te bespreken om de treinen weer in Geulle te laten stoppen. Er wordt een afvaardiging ingesteld om met de Nederlandse Spoorwegen te gaan praten. Deze afvaardiging bestaat uit burgemeester A. Van Aefferden, Mevr. H. Epplé – De Witt Huberts en A. Baenens.

- De redactie van de Sjakel stelt een ideeenbus in: Iedereen die een goed idee of suggestie heeft kan dit aan de redactie meedelen en deze zal er, indien mogelijk, voor zorgen dat dit idee bij de juiste instantie terecht komt. De redactie komt zelf met het eerste idee: Grotere afwateringsbuizen in het Geulderveld, zodat het Maaswater na overstromingen sneller uit dit veld kan lopen en waardoor de oogst beter zal worden

- Tijdens de raadsvergadering wordt goedkeuring gegeven aan het voorstel om enkele grondstroken op te kopen voor verbreding van de weg te Hulsen.

Agenda van de Heemkundevereniging

- Op 19 november vanaf 13.30 uur kunt u weer terecht in het clublokaal voor de maandelijkse (3e woensdag van de maand) werkmiddag.

Programma van CV de Bokkerieërs

Voor alle echte Geullenaren en andere carnaval-vierders breekt binnekort weer het gekke-seizoen aan. De Bokkerieërs hebben weer gezorgd voor een overvolle agenda. Schrijf de onderstaande data maar in rood, geel en groen op de kalender en begin de dagen maar weer af te tellen:
- Op 16 November vanaf 14.33 uur Prinsuitroeping op het Kermisplein met een optreden van Paul Lemmens en de presentatie van de Bokkerieërsvlag;
- Op 17 November start de voorverkoop voor de Bonte Avond 2004 bij Bakkerij Steevens, marktplein te Geulle. Let op: Vol is vol!
- Op 7 december start de kerstbomen-verkoop bij het boswachtershuis van Herman Joha. Alle dagen en weekende tot aan de kerst.
- Op zaterdag 17 januari vind in de Harmoniezaal weer de jaarlijkse Bonte Avond plaats. Uitsmijter dit jaar is niemand minder dan TAAI TAAI.
- Op zondag 18 januari vind, eveneens in Harmoniezaal de Seniorenmiddag 55+ plaats en ook hier is de uitsmijter de groep TAAI TAAI.
- In het weekend van 7 en 8 februari bezoeken de Bokkerieërs de zieken en 85+ in Geulle.
- Op 20 februari vindt in de Harmoniezaal het Auwtwieverbal plaats. De aanvang is om 20.44 uur en de muziek wordt verzorgd door Dj Godding sound service.
- Op 21 februari vindt de sleuteloverdracht en het ‘Bokoplaten’ plaats. Aansluitend is de Prinsenreceptie
- Op 22 februari vertrekt om 20.00 de Boemelbus vanaf de Tempel Cafe `t Centrum.
- Op 23 februari trekt de ‘Grwatte optoch’ door Geulle.
- Op 24 februari is het de beurt aan de jeugd voor hun Kinderoptocht.

 

Een toneelvoorstelling in Moorveld.

In de maand september heeft toneelgroep Pallieter uit Elsloo het toneelstuk “Welkom in het bos” uitgevoerd. Het verhaal gaat over twee vrouwen die door het bos zwerven nadat een van hen weggelopen is bij haar man. De vrouwen raken daarna verzeild in absurde, soms droogkomische scènes waarin elementen uit het bos bij herhaling ten tonele komen. Om de binding met het bos zo reëel mogelijk te maken, is gezocht naar een toneelplek bij dat bos. En die plek werd gevonden in de boerderij van Joop Schermerhorn, hoek Bospad/Heerenstraat. De mise-en-scène in de schuur is omgekeerd aan die in een theater. In de schuur balen stro amfitheatersgewijze opgestapeld, 7 lagen hoog. Het schuurtheater biedt ruimte aan ongeveer 70 bezoekers. Voor de open poort van de schuur in de buitenlucht de toneelscène.
De door Pallieter toegepaste toneelopstelling is als érg leuk ervaren. Om in wat (bos)sfeer te komen konden toeschouwers vooraf een korte wandeling door het bos maken. Daarna de schuur in met toneel in de open lucht, de doorkijk vanuit de schuur over de weilanden, de koeien die af en toe komen kijken, het geblèr van schapen en een enkele keer het geritsel van muizen in het stro.
Menige (oudere) bezoeker zal terug gedacht hebben aan de tijd dat de kerk van Moorveld nog in een schuur in Hussenberg was ondergebracht (1946-1952).
Na afloop van de voorstelling was er gelegenheid op de binnenplaats van de boerderij kennis te maken met de leden van het toneelgezelschap.
Alles bij elkaar een levendige toneelvoorstelling in een ongekende ambiance. Zó moet het ongeveer toegegaan zijn in het openluchttheater in de Moorveldsberg, 75 jaar geleden.

Paul Notten.


 
Copyright © 1999-2016. 'Groeten uit Geulle' is een uitgave van de Heemkundevereniging Gäöl.