Heemkundevereniging Gäöl - Sjakel november 2000
 
 


De Sjakel
November 2000

Geulle in vroeger tijden.
26. Sint Martinuskerk.

Dit keer wil ik iets vertellen over de historie van onze eeuwenoude Sint Martinuskerk. De huidige kerk die in 1920 gereed kwam, is minstens de vierde die daar "Aan de Maas" werd gebouwd. Over de bouw, het bestaan en de afbraak van het eerste godshuis is niets bekend. Deze zal wel van hout zijn geweest zoals toen hier algemeen gebruikelijk was. Nadat onze voorouders tot het christendom bekeerd waren is die kerk gebouwd. Mogelijk is dat rond 700 geweest zoals uit de levensbeschrijving van Sint Hubertus valt af te leiden. Deze was de laatste bisschop van Maastricht, want in 720 verplaatste hij de bisschopszetel naar Luik. Hubertus bevond zich eens in Gabelium (Geulle) 2 uur gaans van Maastricht. Hij hield daar toezicht op werkzaamheden die door de lage waterstand van de Maas gestaakt moesten worden. Nadat Hubertus in gebed was neergeknield begon het hard te regenen, waardoor de Maas weer bevaarbaar werd. Hieruit zou men kunnen afleiden dat men bezig was met de bouw van een kerk of kapel onder toezicht van de bisschop en waarvoor de bouwmaterialen over de Maas werden aangevoerd.

Toen tussen 875 en 892 de Noormannen onze streken binnenvielen was de bevolking hier grotendeels tot het christendom bekeerd. Deze eerste kerk moet vaker opgeknapt en verbouwd zijn. Wanneer de tweede kerk gebouwd is weten wij niet geheel zeker. Mogelijk is dit in 1329 geweest. Deze was van mergel zoals we nu nog aan de toren kunnen zien. Deze maakte dus deel uit van de tweede kerk en is in ieder geval tussen 1300 en 1400 gebouwd. In tijden van gevaar diende de toren als toevluchtsoord voor de toenmalige bewoners van Geulle.

In 1626 is de derde Sint Martinuskerk ingewijd. Dit in opdracht van de kasteelheren van Geulle: Wolter van Hoensbroek en zijn zoon Conrad Ulrich. De middeleeuwse toren bleef behouden; aan zijn oostzijde werd in neogotische stijl een laag schip gebouwd, dat door de kasteelheren werd betaald. Daaraan kwam weer het kerkkoor dat door de bewoners werd betaald. Zie de gebrand-schilderde ramen van het oude koor, dat nu een zijkapel is van de huidige kerk (rechts van het schip). In een steen boven de torenpoort staat in het latijn informatie over de bouw in 1626. In die tijd was de kerktoren eigendom van de gemeente. Deze derde kerk werd zo een 100 jaar geleden langzamerhand te klein voor de steeds groter wordende parochie, die toen nog geheel Geulle omvatte. Daarom werd de Sint Martinuskerk in 1920 ingrijpend veranderd en vergroot. Tussen de oude toren en het kerkkoor werd een driebeukig schip met nieuw kerkkoor gebouwd. Het nieuwe koor ligt nu naar het noorden en de kerkingang naar het zuiden toe. Bij de oude kerk lag het koor naar het oosten en de ingang was aan de westzijde onder de kerktoren. Aan een pilaar van de kerkkoepel werd een gedenksteen geplaatst waar achter een loden buis is ingemetseld. In deze buis zit een oorkonde met informatie over de eerste steenlegging in 1920. Deze eerste steen werd gelegd door Augustinus Caspar Kengen, toen pastoor te Caberg bij Maastricht. Hij is in Geulle vooral bekend als schrijver van het boek "Uit Geul's verleden". De bouw van de kerk kostte in 1920 f 90.240,-. De bouw van deze laatste Sint Martinuskerk heeft indertijd zowel letterlijk als figuurlijk veel stof doen opwaaien. Zie hiervoor bijv. het boekje "Geulle, zo moet het blijven".

Archie Varis.


In de Heer zijn overleden:

  • op 21 oktober in St. Jansgeleen, Pierre Notten weduwnaar van Mai Timmermans, 92 jaar oud;
  • op 22 oktober in Kasen-Bunde, Gert Wolak e/v de beschermheer van Harmonie St. Caecilia, Leo de Bruyn, 59 jaar oud.


Dankbetuiging van Pastoor Kusters:

Lieve mensen van Waalssen-Moorveld,
Wat hebben jullie mij op 15 oktober l.l. een geweldig afscheid bezorgd! Graag had ik daarvoor iedereen persoonlijk willen bedanken, maar zoals jullie allemaal weten, laat mijn gezondheid dat niet meer toe. Ik vertrouw erop, dat wij zeker in deze moeilijke tijd in gebed met elkaar verbonden blijven.
Nogmaals, bedankt voor alles.
Waalsen, 29 oktober 2000
A.Kusters O.M.I., Em.Pastoor

Corrigendum:

In het stukje "Aflossing van de wacht in Waalsen" in De Sjakel van oktober 2000 is abusievelijk niet vermeld dat er naast de Pastores Out en v.d. Eng nog een derde Pastor lange tijd als vervanger van Pastoor Kusters is opgetreden te weten de inmiddels ook al weer enige tijd geleden overleden Pastor Benden van de Luipertstraat. Ere wie ere toekomt.
Met excuses voor deze omissie.
S.W.


Afscheid van Pastoor Kusters in Waalsen

Op zondag 15 oktober jl. nam Pastoor Kusters tijdens een druk bezochte en plechtig gezongen Hl. Mis, waarbij zijn opvolger, Pastoor Dohmen van Bunde en Geulle-Beneden als assistent optrad, na 12 jaar arbeid afscheid van zijn parochianen in Waalsen, om met Emeritaat te gaan. Van gemeentezijde waren aanwezig wethouder Jo de Jong en gemeentesecretaris Bert Cortenraad.

Na afloop van de Hl. Mis vond er in het gemeenschapshuis "De Kollekamp" een druk bezochte afscheidsreceptie plaats, die enkele uren duurde. De dag na dit heuglijke feit kreeg de kersverse Emeritus-Pastoor een bijzonder slecht bericht over zijn gezondheid, aldus Pastor v.d. Eng een week later in de Hl. Mis van half elf. Pastoor Kusters, mede namens de Redactie van De Sjakel veel sterkte in de komende voor u ongetwijfeld zeer moeilijke tijd.
S.W.


Inhuldiging van Pastoor Dohmen in Waalsen

Op zondag 22 oktober jl. kreeg Waalsen een nieuwe Pastoor in de figuur van Pastoor Dohmen van Bunde en Geulle-Beneden. Tegen half drie die middag werd de nieuwe pastoor met fanfaremuziek en met de communicanten van het voorbije jaar aan de Cruisboom "afgehaald". Namens de parochie overhandigde kerkmeester Frans Webers het "herderschopje" aan Pastoor Dohmen, waarna het in processie over de met vlaggetjes versierde Heirweg richting kerk ging.

Hoofdcelebrant in de aansluitende Plechtige Hl. Mis was deken Kirkels van Meerssen. Collega-pastores uit de omgeving traden op als concelebranten. Het Kerkkoor voerde de Mis in C van Anton Bruckner uit. Na het voorlezen van de benoemingsbrief door kerkmeester Gusta Janssen legde de nieuwe pastoor de ambtseed af, daarmee aangevende bereid te zijn met ingang van 15 oktober 2000 de taak van pastoor van Waalsen op zich te willen nemen. Na de Homilie door deken Kirkels hernieuwde de nieuwe pastoor de beloften die hij deed bij zijn priesterwijding in 1984. Hierna overhandigde deken Kirkels de nieuwe pastoor en zijn assistent Kapelaan Schols de symbolen van de priesterlijke bediening: de hostieschaal, de kelk, het altaarmissaal, het Evangelieboek, de doopschaal en schelp (doopsel), de paarse stola (biecht) en de witte stola (huwelijk) en de ziekenolie (sacrament der stervenden).

Na afloop vond er in het gemeenschapshuis "De Kollekamp" nog een geanimeerde receptie plaats, waarbij de nieuwe pastoor en zijn assistent kapelaan Schols gelukwensen in ontvangst mochten nemen. Van de zijde van het gemeentebestuur gaven Burgemeester Kockelkorn en Wethouder Ummels zowel tijdens de Hl. Mis als op de receptie akte de presence. Pastoor en Kapelaan, vanaf deze plaats nogmaals hartelijke gelukwensen, mede namens de Redactie van De Sjakel.

S.W.


Geulle 50 jaar geleden.....
November 1950.

  • Enkele punten uit de raadsvergadering van november 1950:
    I. Het Groene Kruis afdeling Geulle vraagt een bedrag van f. 35.000,- voor de bouw van een nieuw consultatiebureau met woning te Hulsen. Het college van B. & W. staat hier niet afwijzend tegenover mits de vereniging aannemelijk kan maken dat zij in staat is de rente en aflossing te betalen. Tevens vraagt het Groene Kruis een subsidie aan voor het jaar 1951 van f. 2500,-. Daar de gemeentebegroting niet toelaat een dergelijke subsidie te verlenen, keurt de Raad het voorstel van B & W. goed om f. 1750,- toe te kennen.
    II. De fanfare St. Caecilia vraagt een verhoging van subsidie van f. 150,- naar f. 500,-. Op voorstel van B&W krijgt iedere fanfare f. 250,-.
    III. Verder worden de volgende bedragen vastgesteld:
    Het vergunningsrecht voor café-lokaliteiten werd bepaald op f. 12,50 voor elke f. 50,- huurwaarde, waarbij rekening is te houden met de omzet van sterke drank. Het verlofsrecht bedraagt voor 1951 f.45,-.
    De belasting voor loslopende honden werd gebracht van f.7,50 naar f. 10,-.
    De verordening op vermakelijkheden werd herzien in dier voege, dat voor film-voorstellingen voortaan 25% wordt geheven en voor dansen 30%. Voorheen waren deze bedragen resp. 45% en 50 % .
    IV. In hotel "Prins van Hessen" te Hulsen had de oprichting plaats van een nieuwe biljartvereniging. Tot voorzitter werd benoemd de heer J.Wijnen, de heer J. Lemmens tot secretaris en de heer P.Janssen tot penningmeester.
    V. De V.V.V. Geulle heeft haar jaarverslag uitgebracht: Hier volgen enkele cijfers en wetenswaardigheden:
    Het aantal logé's in hotels en pensions bedroeg 581 met een gemiddeld verblijf van 10 dagen per logé. Gedurende het tijdvak van 19 maart - 3 september werden in totaal 58 kampeervergunningen afgegeven en 15 vergunningen voor bivakkeren. Het totaal aantal personen tot de diverse kampementen behorende bedroeg 466 en voor bivakkeren 186. Totaal aantal personen die in Geulle hun vakantie doorbrachten was 1243.
    Indien we rekenen op een bedrag van gemiddeld fl. 5,00 per persoon hebben de toeristen een bedrag van ruim fl.6000,00 in Geulle gelaten. Hierbij is nog geen rekening gehouden met de dagjesmensen die vooral in de maanden juli en augustus Geulle bezochten.
    VI. Voor het jubileum van het Groene Kruis was geringe belangstelling. Men had toch wel durven verwachten dat de leden bij deze gelegenheid meer belangstelling hadden getoond om mede hierdoor erkentelijkheid te zijn voor het mooie sociaal werk dat door het bestuur en de zusters in het belang van de volksgezondheid wordt verricht. Wij kunnen niet nalaten hierop te wijzen omdat men op deze manier veel afbreuk doet aan de goede geest in de vereniging, de ambitie wegneemt en de saamhorigheid niet bevordert. Daarbij is wel opmerkelijk dat steeds meer mensen een beroep doen op het Groene Kruis voor hulp van de wijkverpleegster, verbandmiddelen, het lenen van diverse artikelen, etc. Daarnaast worden vele ouden van dagen en bedlegerigen door de wijkverpleegzuster geholpen. Het feest werd wel gevierd maar er ontbrak de intieme sfeer.
Hein Peters


Politie varia

  • Op woensdag 4 oktober vond er een inklimming in een woning plaats rond 08.15 uur. Bewoonster was naar het land en bij terugkomst zag ze een man uit de woning komen, welke de woning verliet en haastig in een auto stapte. Later bleek, dat men via het slaapkamerraam in de woning was gekomen en aldaar alle kasten had doorzocht. Ontvreemd werden geld en sieraden.
  • In de nacht van vrijdag 6 op zaterdag 7 oktober werden wederom de ruiten van het bushokje aan het Cruisboomveld vernield.
  • Op maandag 16 oktober vond er een inbraak plaats in een woning op de Hulserstraat. Men is via het dak naar de bovenverdieping gegaan, alwaar men het glas van de toegangsdeur heeft vernield. Men heeft de woning doorzocht en uit de woning een aktentas met daarin o.a. geld ontvreemd.
  • In de nacht van vrijdag 20 op zaterdag 21 oktober werd een personenauto aan de Burg. Thijssenlaan vernield. Er werd met een steen beschadigingen aangebracht op het dak en de rechterzijkant.
  • Op vrijdag 20 oktober tussen 15.30 uur en 16.30 uur, werden de oprijplaten van een vrachtauto ontvreemd vanaf de Brugweg.
  • Tijdens de herfstvakantie, tussen 16 en 23 oktober, werden diverse vernielingen aangericht nabij de Basisschool In 't Riet aan de Hulserstraat.
  • Tussen 16 en 23 oktober werd op de Pastoor Kengenstraat getracht de spoiler van een auto te ontvreemden. Geen bruikbare sporen.
  • Tussen dinsdag 24 en woensdag 25 oktober werd een auto, welke stond op de Eijskensweg, vernield. Van de auto werden de linkervoor- en achterband lek gestoken.
  • Op zaterdag 28 oktober vond er een aanrijding plaats op de Heerenstraat. Een bestuurder van een personenauto werd onwel en raakte een passerende auto en vervolgens een geparkeerde auto. Bij de laatste kon de bestuurder net op tijd opzij springen, anders was hij geraakt.
  • Op maandag 30 oktober vond er een aanrijding plaats op Oostbroek, waarbij een bestuurster bij het achteruitrijden een geparkeerd staande auto raakte. Allen materiële schade.

Gevonden : n.v.t.
Verloren : n.v.t.
Brig. Giesen

Brieve van Pieke Jr.

Dag mense van Geul, hier weer een brief van jullie Pieke jr. uit de Piemelenhoek. Lets had ik jullie geschreve dat die van de gemeente zich zo vregelden, over bibiliteeke en verkeerdplanne en zo maar soms hebbe ze ook plezier samen, geloof ik, want in de Geulbode stond dat het colleesj hunne kaartpot beschikbaar hadde gesteld voor een goed doel, en waar gekaart wort word veel gescholle maar ook veel gelach, tenminste als de Noonk terugkomp van het kaarte komp hij altijd schokkelentere van het lache het geleeg op, bij ons hier in de Piemelenhoek, en dan heef hij de hele weg nodig zo schokkelt hij dan, en dan heef hij goeie zin, maar het duurt deks niet lang want na de middig leg hij zich op de bank en dan zie je hem niet meer, maar je hoort hem wel, en dan zeg Merie dat hij zich wel weer geënsjeld zal hebbe met die van Stöbbes en Jeu en Thies en Houbeer en de Vössjer, want daar kaart hij allewijl ieders keer mee. En de Noonk en Harie van onze Merie hadde het ter nog over wie zijn cente nou in die kaartpot van die vethouders zouwe zitte, want als die vethouders tijd hebbe voor te kaarte dan kunnen ze zich beter een schoffel en een haaks hale op het lager van de gemeente en in gans Geul het gras en de distele uit de gutte schoffelen, want dat ziet toch nog slechter uit wie het geleeg van Stöbbes en dat is gans erg, vindt hij.

En letst was ter een op Waalsse zijn eerrappele aan het binnen vaare en die zage er beter uit als die schrjankele van Harie van Merie, maar die krijg ze tenminste in de kelder en die op de berg die heef een schuur zo groot als tien huize en hij stong nog met alles midde op de weg te knooie en dat was mich een aardige prats en sladder, die zal toch wel een perces gekregen hebbe of niet natuurlijk, want die van de pliesie kunne ook niet overal zijn en als die onder onder het ete kaarte staan uit te dele aan verkeerd geparkeerde, dan kunnen ze zo ene eerrappele boer natuurlijk niet trapperen. Maar nou is de bok goed vet en de beer los, want die ene vethouder die heef ook verstand van drekzek en die heef zich over de grens begeve en heef een liedje gemaakt met de vethouder van verkeerd planne en duur drekzek van Maastrich en het gaat ter over dat de zak niet zo duur betaalt hoef te worre als hij gekoch wordt, maar wij zitte ter toch mooi mee met die duur zakke van de gemeenteraad en nou moete we oppasse zeg de Noonk, want hier in Geul hadde we ook es een keer een vethouder die meende zingenteere door het hele dörrep te kome, maar die zong toch fijn een hoop valse note, zeg hij, maar daar hoef ik niet over te schrijve want dat heef de pap vroeger al genoeg gedaan, heb ik in oude Schakels gezien. En die vethouder is jummers nu ook denifitief bij de senioren en die kan zich nou ook bij het shop in de pestoor Smeetsstraat gaan zetten, bij de senioren -hang- en ontmoetingsplaats, want daar is zoveel intres voor dat ze zich ter een bank bij hebbe moete zette, maar die is nou weer naar binnen want het slech weer komp traan en nou kan die karavaan daar ook wel de winterstalling in, want verlopig is ter toch niks te kampere meer. En dat het weer slechter wordt zag je ook bij aan de kerke in Geul, daar ware alle heilige maar ook gewone mensen hoor, en daar hebbe de bloeme op de grave al weer veel geleden van de wind en de regen en de storrem. En voor de res gaat alles zijn gangetje zo hier in het durrep alleen is het wat jammer dat vroeger alle luu een shop hadde en dat ze met vijf families same een kar hadde, maar tot ze nu met één familie vijf autoos hebbe en maar één sjop en dat ze hunne bak altijd bij andere voor het geleeg zette, maar ja, zeg de Noonk dat is de moderne tijd. En ik moet jullie eigenlijk nog bijpraten over de kermis en de nieuwe prins en zo maar ik heb geen plaats meer op mijn papier en ik moet ook gaan eten, dikke bonesop van Merie met appelepannekook, dus ... adië en tot de volgende keer met de groete van Pieke jr. uit de Piemelenhoek.

Sectie genealogie.

Onder redelijke grote belangstelling - zeven personen onder wie een buitendorps belangstellende - vond onlangs weer een bijeenkomst plaats van de sectie Genealogie van de Heemkundevereniging. In een geanimeerde sfeer werd door de aanwezigen van gedachten gewisseld over een kwartierstaat van Sjef Thijssen zaliger van de hand van de heer Maassen uit Maastricht, geen onbekende op het gebied van publicatie over (genealogie in) Geulle.

Geďnventariseerd werd aan welke onderwerpen op dit moment gewerkt wordt. Die inventarisatie leert dat met name onderzoek verricht wordt naar de families Bindels, Freens, Hoofs, Janssen, Van Kan, Kurvers, Muijtjens, Petit, Pluis, Thijssen, Ummels, Vossen en Waelen. Een aantal leden is bovendien doende met het verzamelen van zoveel en zo breed mogelijke (genealogische) gegevens over heel Geulle. Het lijkt daarbij welhaast of heel Geulle inderdaad familie van elkaar is. Daarbij is de pc natuurlijk een welkom en bijna onmisbaar hulpmiddel. Er werd dan ook gesproken over de mogelijkheden en onmogelijkheden van de computer voor het genealogisch onderzoek. Op dit moment is er een computerbestand (Gens data) met de gegevens van ca 4.000 verschillende personen uit Geulle uit de tijd van ca 1600 tot ca 1900. Met één druk op de knop kunnen zo de familierelaties van honderden personen in beeld worden gebracht. Er zijn diverse genealogische computerprogramma's in de handel, alle met hun voor- en nadelen. Daarover zal naar verwacht mag worden tijdens een volgende bijeenkomst van de sectie nog menig woordje gesproken worden. Onderwerpen die bovendien aan de orde zullen komen zijn: mogelijke onderwerpen voor publicatie in de Sjakel, beroepen in Geulle (spoorlui, schippers, soldaten) en hun genealogische gevolgen (bijvoorbeeld: de Geullenaren, die als grensbewakers in de Eerste Wereldoorlog hier zijn blijven "hangen") alsmede een verdere inventarisatie van de reeds voorhanden zijnde gegevens en de toegankelijkheid daarvan en niet in de laatste plaats de mogelijkheden die Internet biedt voor genealogisch onderzoek. De eerstvolgende bijeenkomst van de sectie Genealogie vindt plaats op donderdag 14 december om 19.30 uur in verenigingslokaal De Gruffeldwois (basisschool In 't Riet). Belangstellenden zijn van harte welkom
(red. LvK).


1 jaar 'Groeten uit Geulle'

Een jaar geleden was het voor de eerste keer mogelijk om de geschiedenis van Geulle te bekijken via de internetsite 'Groeten uit Geulle'. Nu, een jaar later, hebben meer dan 5000 bezoekers uit 20 verschillende landen deze pagina's op internet bezocht.

In die tijd is het aantal pagina's gegroeid tot meer dan 80, tevens is het aantal foto's reeds toegenomen tot ruim 150! Tevens beschikken reeds 8 verenigingen uit Geulle over hun eigen pagina's en ook dit aantal neemt toe. Vanaf maart 2000 is het ook mogelijk om vanaf de internetsite gratis ansichtkaarten te versturen naar andere internet-gebruikers. Hiervan is tot nu toe reeds 160 keer gebruik gemaakt. Ook beide parochies uit Geulle en verzorgingshuis Avé Maria zijn ruimschoots vertegenwoordigd met hun eigen pagina's.

Wilt u meer weten over de geschiedenis van Geulle, de inwoners of het verenigingsleven? Kijk dan gerust eens op www.geulle.com.
Arthur Sassen


Nieuwe heersers van het Gäölse Bokkeriek

Zondag 12 November ,de eerste zondag na de elfde van de elfde dus. De dag dat de Bok oet Goal hun prins uit roepen.

Dus ook nu weer als eerste in limburg ,na de heilige mis om 10 uur als opening van het seizoen 2001 vertrekt de raad van elf met hun aftredende prins Peter 1 nog in hun midden onder begeleiding van zaate hermenie "loat mher goan" naar het kermisplein.

Honderden mensen uit ons mooie dorp hebben het vies weer getrotseerd en hun plaats op het plein ingenomen. De vasteloavesvereniging had dit omgetoverd tot een arena van spass en ondanks de regen was het er echt prima. De wagens van van Ewijk transport en Janssen grondverzet uit Maastricht werden dan ook goed benut door Raad van elf en oud prinsen en dames van de raad. Na de gebruikelijke plichtplegingen was het rond de klok van drie uur tijd om de nieuwe prins en prinses uit te roepen.

Opperbok Ronald Troquet begonnen aan zijn elf punten en een dertig-ton graafmachine werd gestart. Hoog boven het publiek (9m) kwam een bakje door de lucht vliegen, bevestigt aan deze machine, en de mensen wisten niet waar ze moesten kijken. Een nieuwe prins uit de lucht? Ja dus

De elf punten naderde hun einde en het bakje zakt tot 3 meter boven de grond en komt tot stilstand.

Als laatste punt zegt Ronald de naam van de nieuwe heersers: Prins Peter 2 en Prinses Anita!!!

Een luid geklap komt uit het publiek want het is Peter Janssen en Anita van uit `t verkesbrook die Geulle voor zullen gaan in de drie dolle dagen. Peter is postbode en Anita werkt op de gemeente Stein, ze hebben twee dochters. Na uitgestapt te zijn, en bekomen van hun vlucht worden ze snel geďnstalleerd door Ronald met behulp van Agnes Jonkhout en Wiel Spee.

Een mooie uitroeping gaat hiermee teneinde en de mensen gaan tevreden naar huis.

De raad van elf gaat nog enkele café's langs om hun nieuwe "leider" te showen en laat in de avond is de eerste carnavalsdag in Geulle te einde en het mag gezegd worden dat de mensen van Geulle weer op een hele mooie manier hun nieuwe prins verwelkomd hebben. Geulle gaat een mooie carnaval tegemoet, dat staat vast.

Mededeling van de redactie

De nieuwjaarswensen voor de Sjakel van december dienen voor 10 december bij de redactie te worden ingeleverd. De kosten hiervoor bedragen f. 10,-

 
Copyright © 1999-2016. 'Groeten uit Geulle' is een uitgave van de Heemkundevereniging Gäöl.