Heemkundevereniging Gl - Sjakel november 1999
 
 


De Sjakel
November 1999

Geulle in vroeger tijden
16. De tijd der leenstaatjes 1.

Na de uitweiding over de veranderende Maas- en Geulbeddingen in onze omgeving wil ik nu weer terugkeren tot de "echte" geschiedenis. Rond 900 begon in Limburg de tijd der leenstaatjes. Deze wordt ook wel het feodale tijdperk genoemd en duurde tot omstreeks 1400. Het leenstelsel werd al voor het jaar 800 onder keizer Karel de Grote ingevoerd. Omdat over ons dorp zelf in deze periode maar weinig bekend is, beschrijf ik de ontwikkelingen die in en rond Nederland plaatsvonden met de nadruk op zuid Limburg en omgeving. Op het einde van deze aflevering wil ik toch iets meer vertellen over wetenswaardigheden over Geulle en de omliggende plaatsen uit de periode van ca. 900-1300.

Zoals we in aflevering 11 zagen werd midden Frankenland in 3 koninkrijken verdeeld. Limburg kwam bij Lotharingen en om dit stamland van het Karolingische geslacht werd vaak getwist. In 895 droeg de Duitse keizer de kroon van Lotharingen over aan zijn zoon Swentibold ook Sanderbout genaamd. Over hem gaat de bekende legende over de schenking van de Graetheide. Swentibold kwam uit Tsjechië en daarom weigerden de Lotharingse grootgrondbezitters en gouwgraven zijn gezag te erkennen. Zij verzetten zich onder leiding van Reinier de 1e, de graaf van de Maasstreek. Swentibold sneuvelde in 900 bij Urmond en werd in de abdij van Susteren begraven. Reinier de 1e scheidde zich daarna af van het Duitse rijk en deed leenhulde aan de Franse koning. Hij stierf in 915 en werd in de paltskerk van Meerssen begraven. Zijn zoon Giselbert de 2e volgde hem op. In 925 kwam Neder- Lotharingen bij oost Frankenland en Giselbert de 2e zwaaide over naar de Duitse zijde. De Duitse koning schonk hem zijn dochter Gerberga als bruid. Als bruidsschat kreeg zij de palts van Meerssen. Na de dood van Giselbert hertrouwde ze met de Franse koning Lodewijk van Overzee. In 968, een jaar voor haar dood, schonk koningin Gerberga de palts of koningshoeve van Meerssen met 82 boerderijën en paltskapel aan de benedictijner abdij van het Franse Reims.

Hiermee kwam een einde aan de belangrijke rol die de keizerlijke palts van Meerssen in de Europese geschiedenis heeft gespeeld. (Van 969 tot 1797 zou ze bekend staan als de proosdij van Meerssen, een kerkelijk stift en immuniteit). Uiteindelijk kwam in 1106 het hertogschap van Limburg in handen van de hertog van Leuven, die zich daarna hertog van Brabant noemde.

Tussen 1000 en 1100 kende men het hoogtepunt van de staatkundige versnippering en de bloeiperiode van het leenstelsel. Er ontstonden toen veel "heerlijkheden" van ridders en grootgrondbezitters.

Tot slot zoals beloofd nog iets meer over Geulle en de omliggende plaatsen: Ons dorp is tot rond 840 zeer waarschijnlijk keizerlijk bezit geweest. Het werd door Lodewijk de Vrome, de zoon van Karel de Grote, geschonken aan de abdij van Cornelimunster bij Aken. Dit gebeurde in of vlak na 840 toen Lodewijk deze abdij stichtte en met vele goederen begiftigde. In een oude oorkonde uit het jaar 891 wordt Geulle als Goila geschreven. De abten van Cornelimuster verkochten Geulle-Uikhoven in 1298 aan Walram van Valkenburg. Wel mochten zij de pastoors blijven benoemen. Dit duurde totdat de hertogen van Brabant ook Heer van Valkenburg werden en zich dat voorrecht toe-eigenden. Rond het jaar 800 waren er al kloostercentra in o.a. Meerssen, Maastricht en Susteren. Voor 1000 was er in Elsloo al een kasteel (waterburcht) en een roofridderburcht in Borgharen. In Maastricht werd rond het jaar 1000 aan de Romaanse O.L. Vrouwe kerk gebouwd en werd de Sint Servaaskerk uitgebreid.

Archi(e) Varis.

    Lireratuur:
    I. Waar de brede stroom der Maas (1972)
    II. Meerssen, impressies uit het rijke verleden van een jonge gemeente (1994)
    III. Uit Geul's verleden (1926)
    IV. Kent U Geulle? (1949)
    V. Historische kroniek van het Maasland. Zie toeristenkaart Maas- en Geulvallei (ca. 1965).




Diamanten echtpaar in Geulle.

Op 6 november 1999 is het 60 jaar geleden dat Sjeng Westhovens en Marieke Dolmans elkaar het ja-woord gaven. De redactie van de "Sjakel" is er dan als de kippen bij om dit echtpaar een interview af te nemen en de lezers van ons heemkundeblad te informeren hierover. Welnu:

We schrijven zomer 1937. Sjeng Westhovens, geboren en getogen in Stein, fietste op kermiszondag met een paar vrienden naar Geulle. Het was hoogzomer en het was druk op de dansvloer. Marieke Dolmans was er ook en amuseerde zich goed. In die tijd was het de gewoonte, dat men 3 cent betaalde voor de dans. De jongen, die het meisje vroeg om te dansen, moest die drie cent dan ook voor het meisje betalen. Sjeng vond dat helemaal niet erg, want hij wilde Marieke graag naar huis brengen en dat gebeurde dan ook. De volgende ontmoeting werd afgesproken op de zondag daarop volgend en wel op de kanaaldijk tussen Geulle en Elsloo. Marieke moest echter naar het lof om half drie. Maar de liefde was sterker en dus geen lof wel bij Sjeng. Haar vader, Pier de veldwachter, heeft dat echter nooit geweten volgens Marieke, anders had er wat gezwaaid. Enfin, het was dik aan. Sjeng wilde echter ook door de week een bezoek brengen aan Marieke om te weten waar en hoe zij woonde, want hij had het huis alleen `s avonds gezien. Daarom peddelde hij op een doordeweekse dag naar Geulle, maar hij wist de weg nog niet zo goed en belandde tenslotte op de "knup". Opeens verscheen de veldwachter en zei tegen Sjeng of hij niet wist dat hij hier niet mocht fietsen. Sjeng zei dat hij hier vreemd was en de veldwachter zei dat hij nu maar moest gaan lopen. Toch belandde Sjeng op het Oostbroek en zag de zus van Marieke in het staan. Ook Marieke kwam aan het raam. Op dat moment kwam de veldwachter en zei goedendag en reed met zijn fiets achterom het erf op. Sjeng schrok, want hij wist nu dat de veldwachter zijn aanstaande schoonvader zou worden. Sjeng vertelde mij als hij een verbaal had gekregen daar op de "Knup", dan was hij nooit meer in Geulle gekomen. Zij trouwden in 1939 en kregen 7 kinderen t.w.: 4 meisjes en 3 jongens. Sjeng heeft 40 jaar op de mijn gewerkt waarvan 35 jaar ondergronds bij de Maurits, en de andere 5 jaar op de Wilhelmina en de Emma. Marieke heeft haar hele leven besteed aan de opvoeding van haar kinderen en had weinig tijd voor hobby`s. Daarnaast deed zij een beetje boerenwerk wat bij haar huis hoorde. Sjeng maakt op 80-jarige leeftijd nog een ballonvaart met zoon, kleinzoon en schoonzoon. Deze ervaring zal hij nooit meer vergeten. Tot slot vertelde Sjeng nog het volgende:

Geulle stond een dag voor de bevrijding. De mijnwerkers hadden een week niet meer gewerkt en kregen dus ook geen loon, want dat moest gehaald worden op de mijn. Hij heeft toen op 16 september de fiets genomen en richting Geleen gefietst. Langs de kanaaldijk lagen om de 15 meter schuttersputjes bemand met Duitsers. Hij mocht echter passeren toen hij zei dat hij alleen zijn loon ging halen. Op de terugweg werd het gevaarlijker en hij moest een aantal omwegen maken om veilig thuis te komen. De dag erna, 17 september, werd Geulle bevrijd. Het was zondag zo tegen 19.00 uur.

Het diamanten paar heeft tot 1988 in het ouderlijk huis aan het Oostbroek gewoond. In 1988 zijn zij verhuisd naar Bunde. In april 1989 keerde zij echter weer terug naar Geulle en wonen nu in het bejaardenhuis Ave Maria.

De redactie heeft een gezellig uurtje doorgebracht bij Sjeng en Marie. Wij wensen het diamantenpaar nog vele gezonde en gelukkige jaren toe in Geulle.

Hein Peters/Willy Ramakers.



"E raar geval"

Dat was het zeker, het toneelstuk dat de toneelvereniging GäöL 62 op de planken bracht dit jaar.
Onder regie van Wiel Heijnen werd er een levendig stuk in 4 bedrijven opgevoerd. Met een leuke hoofdrol voor Peter van Casper als vrijgezel. Er rolde regelmatig een lachsalvo door de zaal, waaruit mag worden opgemaakt dat het stuk goed in de smaak viel bij het publiek. Alleen al in Geulle werd dit stuk maar liefst 8 keer gespeeld in de Harmoniezaal. Er blijkt dus nog altijd behoefte te zijn onder de mensen voor deze al eeuwenoude vorm van volksvermaak. De thuisblijvers hebben ongelijk gekregen. Ik kan de mensen echt aanraden om alvast een plaatsje te reserveren in hun agenda van november 2000. Waar kunt U nog een avond ontspannen lachen voor zo een klein bedrag?

Maurice Wouters.



Een gouden bruiloft in Geulle.

16 oktober l.l. vierde Harie Vrancken en Jeanne Roumans oet de Hulserstraot het feit dat ze 50 jaar en 3 dagen geleden in het huwelijksbootje stapten. Harie, ook wel de Belsj genoemd omdat zijn moeder uit Uikhoven kwam, is een echte Geullenaar. Jeanne werd geboren in Ulestraten, maar kwam al op jonge leeftijd in Geulle wonen. Ze hoefde niet ver te gaan om elkaar te ontmoeten; ze waren namelijk buren van elkaar en woonden in de buurt van friete Til. In de oorlog heeft Harie ondergedoken gezeten bij familie in Uikhoven. Toen de kust weer veilig was is hij in 1946 gaan werken op de Ceramiek in Maastricht waar hij drie jaar heeft gewerkt. Hierna vertrok Harie naar de Maurits, waar hij 1,5 jaar ondergronds en tot 1961 bovengronds gewerkt heeft. Hij ging toen werken bij de D.S.M., maar dit beviel hem helemaal niet en hier verbleef hij dan ook maar een half jaar. Toen begon zijn carrière in de bouw. Tot 1965 werkte hij bij verschillende bazen in Maastricht, daarna kwam hij bij zijn laatste baas terecht. Dit was kort bij huis het was namelijk bij Schols. Jeanne heeft al haar tijd en energie in de opvoeding van hun 4 zonen gestopt. Helaas is hun zoon Willy al op jeugdige leeftijd in 1964 verongelukt. Haken is de grootste hobby van Jeanne, kienen is echter niet aan haar besteed. Ze is wel nog lid van de Bejaardenvereniging.

Harie heeft eigenlijk geen hobby of je moet het dagelijks hout halen bij Bollen als een hobby zien.
Het feest ging bijna nog niet door, omdat Harie vlak voor het feest nog van het dak viel. Gelukkig viel het allemaal nog mee en kon samen met de kinderen en de 2 kleinkinderen toch een leuk feest gevierd worden. Namens de Sjakel en de Heemkundevereniging wensen wij U en Uw familie nog vele gelukkige jaren samen. Proficiat.

Maurice Wouters



Zetduiveltje.

Dat het zetduiveltje de redactie een beetje parten speelde in de vorige Sjakel, moge duidelijk zijn. In het artikel over de muzikanten uit Traunkirchen, die eind oktober een bezoek brachten aan Geulle, ging het over de Sjinäöster Muzikanten en de gebroeders Höller. Dat Hein Peters voorzitter is van de heemkundevereniging "Gäöl" mag bekend verondersteld worden. Overigens werd het een fantastische happening en zijn er alweer afspraken gemaakt voor een tegenbezoek. Het uitreiken van een oorkonde ter gelegenheid van de "beklimming" van de Penderjansknup, een alphoornserenade aan de kerk en volksmuziek in de Piemelenhook waren, naast de uitstekende verzorging met spijs en drank in Het Wapen van Geulle en 't Jachhoes hoogtepunten tijdens dit weekeinde. Niet onvermeld mag blijven dat Hein Peters voor zijn kundig commentaar tijdens een rondwandeling door Geulle het "Heimatbuch" van Traunkirchen uitgereikt kreeg.

Lou van Kan



Geullenaar van de Eeuw.

Nog een weekje heeft u de kans om uw kandidaat voor de verkiezing tot Geullenaar van de eeuw aan te dragen. U doet dat door vóór 1 december een briefje met de naam van de kandidaat (met een motivering waarom nou net deze persoon Geullenaar van de eeuw zou moeten worden) te sturen aan of in te leveren bij de secretaris van de Heemkundevereniging "Gäöl", mevrouw Truia Huntjens - Bollen, Pastoor Smeetsstraat 10, 6243 CV Geulle. Wij zien uw voorstellen met belangstelling tegemoet. En u weet het, voor de "winnaar" ligt er een prachtig boekwerk klaar !!

Lou van Kan



Politie Varia

  • Op dinsdag 12 oktober 1999, werd in een woning aan de Koekoekstraat een hennepplantage aangetroffen op de bovenverdieping. Tegen de bewoner werd proces-verbaal opgemaakt, als mede een naheffing van de stroomkosten door de MEGA.
  • Tussen zondag 17 en maandag 18 oktober vond er een aanrijding met doorrijding plaats op de Koekoekstraat. De geparkeerde auto had schade aan de linkervoorzijde.
  • Op maandag 18 oktober, omstreeks 17.00 uur vond er een mishandeling plaats op de Kleivelderweg. De bestuurder van een personenauto kwam aangereden op het moment dat er enkele wandelaars, ouders met kind, kwamen aangewandeld. Toen de man enkele gebaren naar de bestuurder maakte, stapte deze uit. Hierna ontstond een vechtpartij, waarbij geslagen en geschopt werd. Daarna zijn beiden hun weg vervolgd. De bestuurder van de auto heeft aangifte gedaan.
  • Vermoedelijk tussen vrijdag 22 en zaterdag 23 oktober werd er ingebroken in enkele caravans op camping De Boskant te Brommelen. Ontvreemd werden naast drank en snoepgoed een hifi-set.
  • Op vrijdag 29 oktober werd aangifte gedaan van vernielingen aan een sierboomplantage aan de Hussenbergstraat. Volgens de eigenaar zou er al voor ongeveer f. 7.000,- zijn vernield Verder zou er ook een hoop rotzooi zijn gemaakt. Volgens aangever, bij wie enkele namen bekend waren, zou het gaan om jeugd van 10 tot 12 jaar.
  • Tussen vrijdag 29 en zaterdag 30 oktober werd ingebroken in een personenauto op Bruggelkes. Dit was reeds de derde keer, dat in deze auto werd ingebroken. Ontvreemd werden twee zonnebrillen.
  • Op zondag 31 oktober werden wederom enkele junks op de parkeerplaats aan de Slingerberg gecontroleerd. Zij hadden een geringe hoeveelheid softdrugs bij zich.

    Verder waren er weer diverse meldingen van overlast van jeugd op de hoek Cruisboomveld - Cruisboomstraat. De jeugdige zouden zich ophouden nabij het kapelletje aldaar. Zij zouden al voor de nodige overlast zorgen, o.a. met de auto in het abri rijden, auto's parkeren op fietspad en bushalte. Ook werden leuzen op de ruiten van de abri geschreven. Door ons werden enkele processen-verbaal opgemaakt.

  • Gevonden: een Pentax fototoestel
  • Verloren: n.v.t.

Brig. Giesen



In Memoriam "Jeanne van Graat"

Op 27 oktober jl. viel uit ons midden weg Jeanne Janssen, weduwe van Louis Ramakers, beter bekend als Jeanne van Graat. Zij werd 85 jaar. Met Jeanne verliest Geulle een van haar meest markante persoonlijkheden.

Jeanne runde meer dan een halve eeuw een café onder aan de voet van de Slingerberg. Haar café was een plek waar iedereen zijn problemen kwijt kon. Na sluitingsuur trok men gewoon naar de keuken. Hier heeft menigeen in de loop der jaren zijn roes kunnen uitslapen om tegen de morgen weer huiswaarts te trekken. Jeanne telde een groot aantal "vaste klanten" van boven en onder de berg. Zij kwamen een kaartje leggen of gewoon maar een praatje maken. Daarnaast kreeg Jeanne ook veel volk van buiten Geulle over de vloer, zowel in de zomer als in de winter. Menig toerist dronk 's zomers bij Jeanne buiten in het prieelje een glaasje fris of potje bier. Dan waren er de mensen van de gladheidsbestrijding, die ervoor moesten zorgen dat de mijnwerkersbussen veilig de Slingerberg op- en af konden rijden, de onderhoudsploegen van het spoor en van het Geuller bos, passerende kooplui en marskramers, zij allen vonden bij Jeanne steeds een hartelijk welkom, een "thuis". En al die mensen konden bij Jeanne hun verhalen kwijt, verhalen die dan later door Jeanne weer werden doorverteld. De jagersverenigingen en de carnavalsvereniging keken elk jaar opnieuw uit naar hun avondje bij Jeanne, waarbij zelfs de juke-box werd meegenomen, omdat in het café zelf geen muziekinstallatie aanwezig was.

Jeanne heeft het niet altjd gemakkelijk gehad in haar leven. Op jonge leeftijd moest zij met haar vader al zand en kiezel laden in de "kiezelkoel" in de Slingerberg. Jeanne had -als zij sprak- een bijzonder hoog stemgeluid, op het hese af en alleen daardoor al blijft zij in onze gedachten. Jeanne had haar principes, waar zij niet van af te brengen was. Zij was recht voor de raap, maar eerljk.
Moge Jeanne rusten in vrede.

H.B./S.W.



Geulle 50 jaar geleden......
November 1949

  • Piet Roumans keert op 5 november terug uit Indië. De jonkheid had zijn ouderlijk huis versierd. Op zondag brachten de beide fanfares een serenade. Tevens werd bericht ontvangen dat sgt. Math Kösters op 4 november is ingescheept op het troepentransportschip "Tabinta". Dit schip zal vermoedelijk op 3 december in Amsterdam aankomen.
  • De nieuwe school in het rectoraat zal op 1 januari a.s. in gebruik worden genomen. Het aantal leerlingen bedraagt 95 kinderen. Tot tijdelijke onderwijzeres werd benoemd mej. Carboex te Ulestraten.
  • De heer Tempelman, bekend van de wegenbouw Tempelman, gaat zich in Geulle vestigen. Hij heeft een bouwterrein gekocht op de Snijdersberg, naast de woning van de heer B. Sassen. Voorlopig heeft hij een houten woning gebouwd.
  • De heer A. Gruyters, onderwijzer aan de St. Jozefschool alhier, is benoemd tot onderwijzer aan de R.K. jongensschool te Neer.
  • In Geulle werd bericht ontvangen van het ongeluk dat onze plaatsgenoot Guill Bollen is overkomen. Guill, in dienst van het Belgisch leger, is in de buurt van Namen met zijn motorrijwiel vrij ernstig gewond geraakt. Hij moest worden opgenomen in het ziekenhuis van Namen. Thans verblijft hij in het ziekenhuis te Antwerpen.
  • Op woensdagavond 16 november overleed plotseling de oud-gemeenteveldwachter en ge-pensioneerde opperwachtmeester der Rijkspolitie P. Dolmans. Pier, zoals hij genoemd werd, was vooral actief tijdens het graven van het Julianakanaal in de jaren dertig. De ruwe polderarbeiders hadden respect voor Pier en hielden zich dan ook tamelijk rustig. Tijdens zijn begrafenis waren talrijke politie-autoriteiten, oud-collega's, het voltallige gemeentebestuur, het gemeente- personeel en vele vrienden en bekenden aanwezig.
  • Tot moeder-overste van het klooster te Hussenberg is benoemd de Franse zuster Therese.
  • De heemkundevereniging gaat actie voeren om te komen tot het stoppen van de trein aan de halte te Geulle.
  • De heer P. Janssen gaat m.i.v. 1-12-49 met pensioen. Hij was kantoorhouder der P.T.T. De heer Janssen was de opvolger van Nölke Lemmens als postbode op 1 maart 1907. In 1918 kwam een postkantoor, gevolgd door in 1920 een telefoonstation. In 1924 werd de heer P. Janssen aangesteld als kantoorhouder als opvolger van de Heye uit Urmond. Na 42-jarige diensttijd gaat de heer janssen genieten van een verdiende rust. Zijn dochter Annie Janssen is benoemd tot zijn opvolger.

Hein Peters



Kennisgeving
In de heer zijn overleden:

  • Op 26-10-1999 op 68 jarige leeftijd, Pierre (Peter) Schröders
  • Op 27-10-1999 op 85-jarige leeftijd, Jeanne Janssen, wed. van Louis Ramakers.


    Uit het leven van Justus Out, Priester Lazarist (vervolg van Sjakel, september 1999)

    Het uitbreken van de oorlog.
    Vrijdag 5 mei brak de oorlog uit. In die eerste nachten moesten wij in opdracht van Overste de Boer met de studenten bij de vijvers tussen de struiken slapen, uit angst voor bombardementen van de gebouwen. Naderhand werd ons duidelijk gemaakt dat wij dat nooit hadden mogen doen, want de Duitsers hadden kunnen denken dat daar soldaten lagen. We hebben er twee nachten geslapen, toen werd besloten om de studenten tijdelijk naar huis te sturen. Voor de jongens van Brabant en Zuid-Holland betekende dat soms heel lang lopen. Een van de jongens kwam zelfs nog in een vluchtelingenstroom uit Breda terecht en belandde uiteindelijk ergens in zuid Frankrijk.

    De oorlogsjaren.
    Het was een heel zenuwachtige toestand. Overste de Boer was de baas, hij liet niet toe dat anderen iets op eigen initiatief zouden doen. Hij was doodsbang dat hij last zou krijgen van de Duitse bezetter als iemand van ons iets zou ondernemen. Mede daardoor kregen wij ook problemen met het op peil houden van de voedselvoorziening. Er werd alleen geleefd op de bonnen en op de nog aanwezige voorraad. Maar uiteindelijk raakte onze voorraad toch op.

    Toen er op een goeie dag niets te eten meer was gingen de studenten in hongerstaking, ze weigerden in de recreatietijd nog iets te doen en gingen op de grond zitten. Ze zeiden terecht, nu er te weinig eten is, is het beter alle energie te sparen. Tijdens die sitdownstaking stonden enige leraren en ik bij elkaar en al gauw waren wij het onder mekaar eens, dit kan zo niet langer; er moet iets gaan gebeuren. De beide anderen verzekerden mij: "als jij de boer op durft te gaan en je krijgt problemen met de overste, dan zullen wij je te hulp schieten". In de kerstvacantie 1941 ben ik dan aan de slag gegaan. Ik kon niet meer deelnemen aan het gezamenlijke breviergebed. Bij alle boerderijen in de omtrek ging ik langs. Telkens als ik wat had kunnen kopen, bracht ik het in de fietstassen naar het semenarie, telkens ongeveer 50 kilo meer kon ik per fiets niet vervoeren. Op het einde van de kerstvakantie, dus begin januari 1942 had ik ongeveer 400 kilo bonen, 600 kilo tarwe en rogge en 150 kilo erwten. Ik ben toen naar de overste gestapt om te vertellen wat ik de laatste tijd had uitgevoerd. Tot mijn grote verbazing kreeg ik als antwoord, dat had je wel eens wat eerder kunnen komen zeggen want ik heb je al die tijd niet meer gezien bij het brevieren. Ik zei: "Mijnheer de overste als ik dat eerder was komen zeggen dan had U dat mij verboden, daarom ben ik expres niet eerder gekomen."

    Wordt vervolgd

  •  
    Copyright © 1999-2016. 'Groeten uit Geulle' is een uitgave van de Heemkundevereniging Gäöl.